Büyük Uyumsuzluk, dünyanın pek çok yerinde yaklaşık 500 milyon yıllık tortul kayaların, doğrudan 1,7 milyar yıldan daha yaşlı “temel” kayaların üzerine oturmasıyla kendini gösteriyor.

Aradaki kayıp katmanlar, birkaç milyon yıldan bir milyar yılı aşan zaman aralıklarını kapsayabiliyor. Bu nedenle araştırmacılar, bu yapıyı “Dünya’nın stratigrafik kayıtlarındaki en ikonik ama aynı zamanda en gizemli boşluk” olarak tanımlıyor.

TEKTONİK SÜREÇLER

Çin’deki Kuzeybatı Üniversitesi’nden Rong-Ruo Zhan liderliğindeki ekip, bu boşluğun büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl önce, antik bir süperkıta olan Columbia’nın oluşumu sırasında gerçekleşen tektonik süreçler nedeniyle meydana geldiğine dair yeni kanıtlar sundu. Çalışma, özellikle Kuzey Çin’deki jeolojik alanlardan elde edilen verilere dayanıyor.

Bu sonuçlar, Büyük Uyumsuzluk’un çok daha sonra, yaklaşık 700-600 milyon yıl önce yaşanan ve Dünya’nın büyük bölümünü buzla kapladığı varsayılan “Kartopu Dünya” evresiyle oluştuğunu savunan alternatif görüşü zayıflatıyor.

Kartopu Dünya evresi, yaklaşık 530 milyon yıl önce karmaşık yaşamın hızla çeşitlendiği Kambriyen patlamasından hemen önce gerçekleşmişti. Bu zamanlama, iki olayın birbiriyle bağlantılı olabileceği fikrini doğurmuştu. Ancak yeni çalışmanın sunduğu revize edilmiş tektonik zaman çizelgesi, bu bağlantıyı sorgulatıyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından Nicholas Christie-Blick, 404 Media’ya yaptığı açıklamada, Kuzey Çin’de orta kabuk kökenli metamorfik ve magmatik kayaların yüzeye çıkmasının büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl aralığında gerçekleştiğini ve bu zamanlamanın kıtadan kıtaya değiştiğini belirtti.

Christie-Blick, “Yüzey küresel görünebilir, ancak anlamı bölgeden bölgeye değişir” diyerek, Kuzey Amerika’daki Büyük Uyumsuzluk’un da Rodinia süperkıtasının parçalanması ve uzun süreli deniz taşkınları gibi yerel etkenlerle şekillendiğini vurguladı.

EROZYON YOĞUNLAŞMASI

Zhan’ın ekibi, Kuzey Çin’deki beş farklı noktada kayaların termal geçmişini inceleyerek, bu bölgede kabuksal yükselmenin (derinde gömülü kayaların yüzeye itilmesi) esas olarak antik Neoproterozoyik dönemdeki tektonik hareketlerle gerçekleştiğini ortaya koydu.

Christie-Blick’e göre, bu bulgular Büyük Uyumsuzluk’un tek bir nedene indirgenemeyeceğini gösteriyor:

“Bu boşluk, bir milyar yılı aşan bir zaman diliminde yaşanmış her şeyi temsil ediyor. Dolayısıyla tek bir ‘sebep’ bulmamız zaten beklenemezdi.”

Yeni çalışma, Büyük Uyumsuzluk’un kökenine ve bölgesel farklılıklarına önemli bir ışık tutsa da, hâlâ yanıtlanmamış pek çok soru var.

Christie-Blick, Güneybatı Laurentia’nın geç Proterozoyik-Kambriyen tektonik gelişimi üzerine yeni bir çalışma hazırladığını belirtirken, ekipten Liang Duan’ın da Çin’de havza tektoniği üzerine çok sayıda araştırma yayımladığına dikkat çekti.

Christie-Blick sözlerini şöyle tamamladı:

“Yerleşik düşünceyi sorgulamayı seviyoruz; çünkü anlayıştaki ilerlemeler çoğu zaman tam da oradan çıkıyor.”

Dünya’nın kayıp 1 milyar yılı çözülüyor yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Stanford Üniversitesi’ndeki ekip geliştirdikleri “evrensel aşıyı” hayvanlar üzerinde test etti. Aşının insanlarda uygulanması için klinik deneyler yapılması gerekiyor.

Yaklaşımlarının, aşıların 200 yıldan uzun süredir kullanılan tasarımına “radikal bir değişiklik” getirdiğini söylüyorlar.

Uzmanlar çalışmanın henüz erken aşamada olmasına rağmen “gerçekten heyecan verici” olduğunu ve “önemli bir aşama” kaydedilebileceğini belirtiyor.

Günümüzdeki aşılar vücudu tek bir enfeksiyonla savaşmaya eğitiyor. Kızamık aşısı sadece kızamığa karşı koruma sağlarken, suçiçeği aşısı sadece suçiçeğine karşı koruyor.

Edward Jenner’ın 18. yüzyılın sonlarında ilk aşıları geliştirmesinden bu yana bağışıklama bu şekilde işliyor.

Science dergisinde yayınlanan yeni yaklaşım, aşılardan farklı olarak bağışıklık sistemini eğitmiyor. Bunun yerine, bağışıklık hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurma biçimini taklit ediyor.

Burun spreyi olarak uygulanıyor ve akciğerlerimizdeki makrofaj adı verilen beyaz kan hücrelerini “alarm” durumunda bırakıyor. Bu da bağışıklık sistemini hangi enfeksiyon içeri girmeye çalışırsa çalışsın harekete geçmeye hazır hale getiriyor.

Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde aşının etkisi yaklaşık üç ay sürdü.

Araştırmacılar, bu artan hazırlık durumunun, akciğerlerden geçerek vücuda giren virüs miktarında 100 ila 1000 kat azalış sağladığını buldu.

Stanford Üniversitesi’nden mikrobiyoloji ve immünoloji Profesörü Bali Pulendran, akciğere sızabilenler için de “Bağışıklık sisteminin geri kalanı, bunları ışık hızında savuşturmaya hazır haldeydi” dedi.

Ekip, aşının Staphylococcus aureus ve Acinetobacter baumannii olmak üzere iki bakteri türüne karşı da koruma sağladığını gösterdiğini söylüyor.

BBC’ye konuşan Pulendran, “Evrensel aşı olarak adlandırdığımız bu aşı, sadece grip, Covid ya da nezle virüslerine karşı değil, neredeyse tüm virüslere ve test ettiğimiz birçok farklı bakteriye ve hatta alerjenlere karşı koruyucu olan çok daha geniş bir yanıt oluşturuyor” dedi.

“Bu aşının çalışma prensibi, bugüne kadar geliştirilen tüm aşıların çalışma prensibinden oldukça farklı.”

Bağışıklık sistemini enfeksiyonla savaşmaya yönlendirme şekli, alerjik astımı tetikleyen ev tozu akarı alerjenlerine karşı tepkiyi de azaltıyor gibi görünüyor.

Çalışmada yer almayan Oxford Üniversitesi’nden bilimi uzmanı Prof. Daniela Ferreira “Bu gerçekten heyecan verici bir araştırma” diyor.

Araştırma sonuçlarının insan çalışmalarıyla doğrulanması halinde, bunun “yaygın öksürük, soğuk algınlığı ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarından korunma yöntemimizi değiştirebileceğini” söyledi.

Araştırmanın “güçlü yönlerinden birinin”, bu yeni tip aşının nasıl çalıştığına dair net bir açıklama sunması olduğunu da ekliyor.

Ferreira, araştırmanın “hepimiz üzerinde çok büyük bir yük oluşturan” enfeksiyonlara karşı koruma sağlama konusunda “önemli bir adım olabileceğini” söylüyor ancak hala cevaplanması gereken birçok soru var.

Deneylerde aşı, burun spreyi olarak uygulandı ama insan akciğerlerinin derinliklerine ulaşabilmesi için nebülizatör yoluyla solunması gerekebilir.

Aynı etkinin insanlarda da elde edilip edilemeyeceği veya bağışıklık sisteminin ne kadar süreyle alarmda kalacağı bilinmiyor.

Farelerin ve insanların bağışıklık sistemleri arasında önemli farklar var. Örneğin, insanların bağışıklık sistemi on yıllar boyunca farklı enfeksiyonlarla şekilleniyor.

Bu nedenle araştırmacılar, bir kişiye aşı yapıp daha sonra vücudunun nasıl tepki verdiğini görmek için enfekte edilecekleri denemeler planlıyorlar.

Bağışıklık sistemini normal durumunun ötesine geçmeye zorlamanın sonuçları da olabilir ve bu da bağışıklık sistemi bozuklukları sorusunu gündeme getirebilir.

Liverpool Tropikal Tıp Okulu’ndan moleküler viroloji uzmanı Prof. Jonathan Ball, çalışmanın tartışmasız “heyecan verici” olduğunu söyledi ancak “vücudu ‘yüksek alarmda’ tutmanın yan etkileri tetiklemesine yol açmamasına dikkat etmeliyiz” uyarısında bulundu.

ABD’deki araştırma ekibi, bağışıklık sisteminin sürekli olarak aktif hale getirilmesinin doğru olmadığını ve bu tür bir aşının mevcut aşıların yerini almak yerine, tamamlayıcı nitelikte kullanılması gerektiğini düşünüyor.

2020 yılının başlarında Covid-19 pandemisinin ilk aşamalarında olduğu gibi, evrensel bir aşı, özel bir aşı geliştirilene kadar zaman kazandırabilir ve hayat kurtarabilir.

Pulendran “Bu, ölüm oranını, hastalık şiddetini azaltabilir ve belki de büyük bir etki yaratacak bir bağışıklık direnci seviyesi oluşturabilir” diyor.

Diğer senaryo ise kış mevsiminin başında olağan şekilde virüslerin yayılmaya başlaması. Pulendran “bunların hepsine karşı geniş çaplı bağışıklık kazandıracak mevsimsel bir spreyin uygulanabileceğini düşünebileceğimizi” belirtiyor.

Bütün grip, soğuk algınlığı ve öksürüklere karşı tek aşı geliştirildi yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Sürekli gelen e-postalar, anlık mesajlaşma bildirimleri ve gürültülü çalışma ortamları, insan beyninin doğal çalışma ritmini bozarak “bilişsel bir enkaz” bıraktı.

BİLİMSEL VERİLER VE “DİKKAT KALINTISI” TEHLİKESİ

Bilişsel bilim dalında yapılan çalışmalar, bir işten diğerine geçmenin sanıldığı kadar masum olmadığını kanıtladı.

Minnesota Üniversitesi’nde işletme profesörü olan Sophie Leroy, bu durumu “Dikkat Kalıntısı” (Attention Residue) kavramıyla açıkladı.

Leroy, bir görevden tam olarak kopmadan diğerine geçmenin, beynin bir kısmının hala eski görevde asılı kalmasına neden olduğunu ifade etti. Bu durumun, yeni göreve odaklanma performansını oranında düşürdüğünü vurguladı.

California Üniversitesi bünyesinde yapılan bir araştırma, bir çalışanın dikkati dağıldıktan sonra tekrar eski odak seviyesine dönmesinin ortalama 23 dakika 15 saniye sürdüğünü saptadı.

UZMAN GÖRÜŞLERİ: SIĞ ÇALIŞMA ÇAĞI

Georgetown Üniversitesi’nden bilgisayar bilimleri profesörü ve “Pürdikkat” (Deep Work) kitabının yazarı Cal Newport, modern ofis kültürünün çalışanları “sığ çalışma” (shallow work) döngüsüne hapsettiğini belirtti.

Newport, nitelikli üretimin sadece kesintisiz odaklanma süreleriyle mümkün olduğunu, ancak mevcut dijital mimarinin bu imkanı ortadan kaldırdığını dile getirdi.

Stanford Üniversitesi’nden nörobiyolog Dr. Andrew Huberman ise, dopamin döngülerinin odak üzerindeki etkisine değindi.

Huberman, sürekli bildirim kontrol etme isteğinin beynin ödül sistemini manipüle ettiğini ve bunun uzun vadede prefrontal korteksin (karar verme merkezi) işlevini zayıflattığını kaydetti.

EKONOMİK VE PSİKOLOJİK MALİYET

Sorun sadece bireysel verimlilikle sınırlı kalmadı. Küresel danışmanlık firmalarının verileri, odaklanma kaybı nedeniyle yaşanan hataların ve zaman kayıplarının küresel ekonomiye yıllık trilyonlarca dolarlık bir yük getirdiğini gösterdi.

Çalışanlar üzerinde yapılan anketlerde ise, gün sonunda hissedilen kronik yorgunluğun temel sebebinin fiziksel efor değil, “parçalanmış dikkat” olduğu ifade edildi.

Modern masaların görünmez tehlikesi yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

ÇALIŞMA BELLEĞİ YAYLIM ATEŞİ ALTINDA

Araştırma kapsamında, katılımcıların karmaşık zihinsel görevleri yerine getirme becerileri ölçüldü.

Deneyler sırasında zihninde şarkı dönen bireylerin, odaklanma gerektiren matematiksel ve sözel testlerde %15 ile %20 oranında daha düşük performans sergilediği gözlemlendi.

Bilim insanları, beynin fonolojik döngüsünün (işitsel bilgileri işleyen kısım) bu melodiler tarafından bloke edildiğini bildirdi.

Dr. Kelly Jakubowski (Durham Üniversitesi, Müzik Psikoloğu):

“Bu fenomen sadece dikkat dağıtıcı bir unsur değil, beynin kaynaklarını sömüren bir süreçtir. Müzikal imgeleme, beynin sözel bilgiyi kısa süreli tutma kapasitesini doğrudan etkiledi. Özellikle çalışma belleğinin yürütücü işlevleri, bu ritmik döngü nedeniyle adeta kilitlendi.”

HAFIZANIN KRİTİK BÖLGESİ İŞGAL EDİLDİ

Uzmanlar, zihindeki şarkının beynin prefrontal korteks ve temporal loblarındaki nöral ağları meşgul ederek, yeni bilgilerin işlenmesine engel olduğunu belirtti. Bu durumun, özellikle sınav dönemindeki öğrenciler ve yoğun dikkat gerektiren işlerde çalışan profesyoneller için “bilişsel bir sabotaj” niteliğinde olduğu kaydedildi.

Dr. Philip Beaman (Reading Üniversitesi, Bilişsel Bilimler Uzmanı):

“Çalışmalarımızda, bu melodilerin beynin ‘iç sesi’ ile aynı kanalları kullandığını tespit ettik. Bir şarkı zihninizde çaldığında, beyniniz aslında kendi kendine konuşma veya karmaşık bir problemi çözme yeteneğini geçici olarak kaybediyor. Bu durum, hafıza performansını ciddi oranda aşağı çekti.”

KURTULMANIN BİLİMSEL YOLU: SAKIZ ÇİĞNEMEK

Raporda, bu zihinsel döngüyü kırmanın en etkili ve şaşırtıcı yollarından birinin “sakız çiğnemek” olduğu vurgulandı. Sakız çiğneme eyleminin, çene kaslarını hareket ettirerek beynin konuşma ve işitme merkezlerini meşgul ettiği, böylece melodik döngünün fiziksel bir müdahale ile kesildiği ifade edildi.

Hafıza kaybının melodik yüzü! yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Son yıllarda yürütülen uluslararası çalışmalar, tam yağlı peynir tüketiminin beyin fonksiyonlarını korumada kritik bir rol oynadığını işaret etti.

Elde edilen bulgular, düzenli peynir tüketiminin ileri yaşlarda görülen bilişsel gerileme riskini önemli ölçüde düşürebileceğini bilimsel verilerle ortaya koydu.

JAPONYA’DAN GELEN ÇARPICI VERİLER

Konuyla ilgili en dikkat çekici çalışmalardan biri Japonya’da bulunan Juntendo Üniversitesi’ndeki araştırma ekibi tarafından gerçekleştirildi. Nutrients dergisinde yayımlanan çalışmada, Tokyo’da yaşayan 65 yaş ve üzeri yüzlerce katılımcının beslenme alışkanlıkları ve sağlık verileri titizlikle incelendi.

Araştırmacılar, düzenli olarak peynir tüketen bireylerin bilişsel testlerde, tüketmeyenlere oranla çok daha yüksek puanlar aldığını tespit etti.

Verileri analiz eden Japon bilim insanları, peynirin içeriğinde bulunan biyoaktif bileşenlerin ve kısa zincirli yağ asitlerinin beyindeki inflamasyonu (iltihaplanmayı) baskılayabileceğini raporladı. Çalışma, peynir tüketen grubun demans geliştirme riskinin istatistiksel olarak daha düşük olduğunu kanıtladı.

“PEYNİR, EN KORUYUCU GIDA OLARAK ÖNE ÇIKTI”

Bu bulguları destekleyen bir diğer kapsamlı araştırma ise Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Iowa Eyalet Üniversitesi (Iowa State University) tarafından yürütüldü.

Journal of Alzheimer’s Disease dergisinde yayımlanan ve İngiltere’deki “UK Biobank” veri tabanından alınan yaklaşık 1.800 yetişkinin verilerini kapsayan çalışma, diyet ve hafıza arasındaki ilişkiyi mercek altına aldı.

Araştırmanın baş yazarı ve nörobilim alanında uzman olan Dr. Auriel Willette, elde ettikleri sonuçların şaşırtıcı olduğunu ifade etti.

Dr. Willette, çalışmanın sonuçlarını değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

“Yaptığımız analizlerde, peynirin yaşa bağlı bilişsel sorunlara karşı açık ara en koruyucu gıda olduğu görüldü. Sadece o anki durumu değil, gelecekteki beyin sağlığını da olumlu etkilediği verilerimize yansıdı.”

GENETİK RİSKİ OLANLAR İÇİN UMUT IŞIĞI

Aynı üniversiteden araştırmacı Brandon Klinedinst ise çalışmanın genetik yatkınlığı olan bireyler üzerindeki etkisine dikkat çekti. Alzheimer hastalığına genetik olarak yatkın bireylerde dahi doğru beslenmenin hastalığın seyrini değiştirebileceğini belirten Klinedinst, durumu şöyle özetledi:

“Genetik faktörlerin etkisini taşıyan bireylerde dahi, peynir tüketimi gibi basit diyet değişikliklerinin beyni korumada yardımcı olabileceğini gözlemledik. Bu durum, genetiğin kader olmadığını ve yediğimiz gıdaların beynimizin çalışma kapasitesi üzerinde doğrudan bir modülasyon sağladığını gösterdi.”

KALSİYUM VE B12’NİN ÖTESİNDE BİR ETKİ

Uzmanlar, peynirin beyin üzerindeki bu olumlu etkisinin sadece kalsiyum veya B12 vitamini ile açıklanamayacağını, peynirin fermente yapısının ve içerdiği spesifik yağ asitlerinin nöronal sağlığı desteklediğini vurguladı. Özellikle tam yağlı peynirlerde bulunan belirli lipid türlerinin, beyin hücrelerinin zarlarını güçlendirdiği ve sinyal iletimini iyileştirdiği tezi üzerinde duruldu.

Bilim insanları, bu bulguların aşırı tüketime bir davetiye çıkarmaması gerektiği konusunda da uyarıda bulundu.

Dengeli bir diyetin parçası olarak tüketilen peynirin koruyucu olduğu, ancak porsiyon kontrolünün elden bırakılmaması gerektiği raporda yer aldı.

Unutkanlığa karşı sofradaki beklenmedik müttefik yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

YERALTI SUYU TÜKETİMİ DÜNYANIN DENGESİNİ BOZUYOR

Seul Ulusal Üniversitesi’nden jeofizikçi Ki-Weon Seo ve ekibinin çalışmasına göre, iklimle bağlantılı faktörler arasında Dünya’nın eksenindeki kaymaya en büyük etkiyi yeraltı suyu kayıpları yapıyor.

Bilim insanları, bu durumu “Bir topacın üzerine küçük bir ağırlık eklemek gibi… Dünya üzerindeki su kütlesi yer değiştirdikçe gezegen farklı şekilde dönmeye başlıyor” ifadeleriyle açıkladı.

NASA’nın 2016’da yayımladığı çalışmalar su kütlesi dağılımının Dünya’nın dönme şeklini etkilediğini göstermişti. Yeni çalışma, bu etkinin ne kadar büyük olduğunu ilk kez net rakamlarla ortaya koyuyor.

SUYUN NEREYE TAŞINDIĞI ÖNEMLİ

Çalışma verilerine göre en büyük etki, orta enlemlerden çekilen yeraltı suyunun okyanuslara karışmasıyla ortaya çıkıyor. Bu nedenle Batı Kuzey Amerika, Kuzeybatı Hindistan gibi bölgelerdeki yoğun yeraltı suyu kullanımı, Dünya’nın eğimindeki değişimde başlıca rol oynuyor.

KAYIP GERİ ALINABİLİR Mİ?

Araştırmacılar, Dünya’nın eksen kaymasının tamamen “tamir edilebilir” bir süreç olmadığını, ancak küresel su yönetimi iyileştirilirse kaymanın gelecekte yavaşlatılabileceğini belirtiyor.

Eksen kayması kısa vadede günlük yaşamı etkilemese de deniz seviyesi, iklim modelleri ve su döngüsü gibi uzun vadeli süreçlerde etkisi büyük.

Çalışma, yeraltı suyu kullanımının iklim değişikliğine olan etkilerini yeniden değerlendirmek için kritik bir adım olarak görülüyor. Seo, “Bir araştırmacı olarak bulgudan memnunum, ama bir baba ve Dünya sakini olarak endişeliyim” dedi.

Dünya’nın açısı 80 santimetre kaydı yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Uzun yıllardır araştırmacılar farklı hücrelerde yaşlanmayı durduran ya da geri döndüren mekanizmayı çözmeye çalışıyor. Konuyla ilgili yüzlerce çalışma olsa da yeni yayınlanan bir araştırmaya göre araştırmacılar, nar, badem, ceviz ve bazı meyveler gibi besinlerden alınan ellagitaninlere yanıt olarak bağırsak bakterileri tarafından üretilen doğal bir bileşik olan metabolit ürolitin A’yı (UA) yıllarca incelediler. Ellagik asit, birçok meyve ve sebze de dahil olmak üzere en sevdiğiniz yiyeceklerin çoğunda doğal olarak bulunan bir antioksidan olarak görülüyor bunu içeren bazı yiyecekler vücudumuzun ellagik aside dönüştürdüğü ellagitannin adı verilen söz konusu bileşiği de içeriyor.

Yeni çalışma, ekibin UA’nın T hücrelerindeki hücresel enerji santrallerini yani mitokondriyi canlandıran ve bu bağışıklık hücrelerini kanserle savaşan daha güçlü bir güçle donatan biyolojik bir yolu tetiklediğini keşfettiği 2022’deki çığır açan bir buluşun ardından geliyor. Frankfurt Üniversitesi Tıp Fakültesinde doktor, bilim insanı ve baş araştırmacı Dr. Dominic Denk, “Üç yıl önce, ürolitin A’nın laboratuvar modellerimizde uzun ömürlü, tümör karşıtı T hücrelerinden oluşan özel bir popülasyonu güçlü bir şekilde genişletebileceğini keşfettik,” dedi.

Amacımız her zaman bulgularımızı laboratuvardan kliniğe aktarmaktı

Yaşlandıkça, hem adaptif hem de doğuştan gelen bağışıklık sistemlerinin kademeli olarak bozulması, iltihaplanma, enfeksiyon ve kanser gibi hastalıkların görülme sıklığının artması anlamına gelen immünosenesans yaşıyoruz. Başlıca değişikliklerden biri, patojenlere karşı ilk savunma hattı olan doğuştan gelen bağışıklık sisteminin hassas T hücrelerinin kaybı ve adaptif bağışıklık sisteminin hafıza T hücrelerinin artışıdır. Bu durum, vücudumuzun enfeksiyonlarla savaşma yeteneğinin azalmasına ve kronik, yaşa bağlı hastalıkların başlangıcı olan iltihaplanmaya daha yatkın hale getirir.

Dolayısıyla eğer T hücrelerini biyolojik olarak yeniden programlayabilirsek, bağışıklık sisteminin doğal bozulmasını yavaşlatabilir ve bununla birlikte gelen olumsuz yan etkilerini de baskılayabiliriz.

45-70 yaş aralığındaki 50 sağlıklı yetişkinin katıldığı kontrollü bir çalışmada, katılımcılara 28 gün boyunca UA takviyesi ve plasebo verildi. Tedavi öncesi ve sonrasında bağışıklık ile ilgili sağlık belirteçleri değerlendirildi.

Bulunan şey, UA’nın bağışıklık sistemini çeşitli şekillerde güvenli bir şekilde gençleştirdiğiydi. Patojenlerle savaşmada önemli olan, iyi işlevli T hücrelerinin sayısını artırdı. UA, esasen hücrelerdeki güç kaynağını geri dönüştüren ve yenileyen süreç olan mitofajiyi tetikleyerek genç ve hassas T hücrelerinin sayısını önemli ölçüde artırdı. Bununla birlikte bağışıklık sistemi zararlı bakterileri temizleme yeteneğini de geliştirdi.

UA’nın üretimi büyük ölçüde bağırsak mikrobiyotasına bağlıdır. Bunun yanında nar gibi besinlerde bulunan biyoaktif polifenolün (ellagitanninler) parçalanmasında rol oynadığına da inanılıyor.

Mitokondri üzerindeki etkisine bağlı olarak UA’nın depresyonu tedavi etmenin yanı sıra kas dayanıklılığını ve gücünü artırmak için kullanılması, aynı zamanda sporcularda inflamasyon ve oksidatif stresi azaltmak gibi etkilerinden kaynaklı olarak bazı potansiyel çalışmaların yapılmasını sağladı.

Hatta bazı çalışmalara göre kahverengi yağ yakımını artırıyor bu sayede beyaz yağ dokusunun kahverengiye dönmesini teşvik etmek amaçlı çalışmalar sürüyor. Burada umut verici obezite tedavisi de potansiyeller arasında yer alıyor.

Yeni keşfedilen doğal bileşik yaşlanan güçleri 1 aydan kısa sürede gençleştirebiliyor yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Hindi kuyruğu, aslan yelesi, şitaki gibi bazı mantar türleri sağlığa faydaları ile anılıyor. Bu tip mantarların bilişsel gücü artırdığı, hücreleri hasardan koruduğu, bağışıklık sistemini güçlendirdiği iddia ediliyor.

Peki mantarların gerçekten böylesi etkileri var mı?

Moda olan türlerle ilgili bilimsel kanıtlara geçmeden önce daha yaygın kullanılan mantarların yararlarına bir göz atalım.

Beyaz, kestane ve düğme mantarlar diyet lifi, B vitaminleri, selenyum, potasyum ve antioksidanlar gibi temel besinleri içeriyor.

Çoğu mantar D vitamini bakımından çok zengin. Güneşli günlerin azaldığı kış aylarında bu daha çok önem kazanıyor. Yağda çözünen D vitamini, vücuttaki kalsiyum ve fosfat seviyelerini düzenleyerek sağlıklı kemikler, dişler ve kasları destekliyor.

Aslan yelesi

Bilimsel adı Hericium erinaceus olan aslan yelesi mantarları, sosyal medyada hızla ün kazandı. Genellikle çay ve takviye olarak kullanılıyorlar.

Aslan yelesine ve kabarık beyaz ponponlara benzeyen bu mantarların antioksidan, antienflamatuar (iltihaba karşı), antimikrobiyal ve kardiyoprotektif (kalbi koruyan) özelliklere sahip bileşiklerle dolu olduklarına inanılıyor.

Aslan yelesi mantarının ayrıca bilişsel faydalar sağlayabileceğini ve Alzheimer hastalığının tedavisine yardımcı olabileceğini gösteren araştırmalar artıyor.

2020 yılında yapılan küçük bir çalışmada, 50 yaş ve üstü 49 katılımcıya neredeyse bir yıl boyunca aslan yelesi kapsülleri veya plasebo verildi.

Çalışma, bilişsel değerlendirmeler, kan testleri ve nörogörüntülemeyi içeriyordu ve aslan yelesi alanların, plasebo grubuna kıyasla Bilişsel Yetenekler Tarama Aracı (CASI) ve Mini Zihinsel Durum Muayenesi (MMSE) puanlarında ve günlük yaşam aktivitelerinde önemli iyileşmeler görüldü.

Çalışmanın tasarımı, önyargıları en aza indirdiği için araştırma dünyasında büyük beğeni toplasa da bunun küçük bir pilot çalışma olduğunu unutmamak gerek.

Bulguların daha geniş kabul görmesi için daha büyük ve uzun vadeli araştırmalarla doğrulanması gerekiyor.

Ayrıca, aslan yelesi mantarını kapsül şeklinde almanın, yemeklerde bütün mantarı tüketmekten farklı olduğunu da belirtmek gerekir, çünkü kapsüller herkes için güvenli olmayabilecek konsantre aktif bileşikler içerir.

Şitaki mantarı

Şitaki mantarları (Lentinula edodes), kurutulduğunda yoğunlaşan zengin umami tadı ile tanınıyor. Kahverengi şapkalı bu mantarlar kızartmalara, çorbalara, güveçlere lezzetli, etimsi bir tat katıyor.

Besin değeri yüksek olan bu mantarlar, çeşitli vücut fonksiyonlarının sürdürülmesi için hayati önem taşıyan potasyum, magnezyum, demir ve fosfor gibi temel mineraller içeriyor.

Ayrıca enerji üretimi ve sinir fonksiyonları için çok önemli olan B vitaminleri için iyi bir kaynak.

Araştırmalar, şitaki mantarlarının düzenli tüketiminin bağışıklık sistemini korumaya ve geliştirmeye yardımcı olabileceğini gösteriyor.

21-41 yaşları arasındaki 52 yetişkini kapsayan küçük bir araştırma, dört hafta boyunca günde beş veya 10 gram şitaki mantarı tüketmenin, bağışıklığa faydalı olduğuna işaret etti.

Çalışmada, özellikle vücutta iltihaplanma olduğunda yükselme eğilimi gösteren bir biyobelirteç olan C-reaktif protein (CRP) düzeyinde dört hafta sonra önemli bir azalma görüldü.

Bu mantarların faydaları hakkında daha uzun süreli ve geniş katılımlı daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.

Ayrıca, bu çalışmalarda katılımcıların normal beslenme alışkanlıkları her zaman kontrol edilmiyor, bu da sağlık iyileşmelerini yalnızca bu mantarlara atfetmeyi zorlaştırıyor.

Şitaki mantarları takviye şeklinde de bulunuyor, ancak piyasadaki bazı mantar bazlı takviyelerin etkililiği titizlikle test edilmediğinden dikkatli olunması gerekiyor.

Hindi kuyruğu mantarı

Hindi kuyruğu mantarları (Trametes versicolor) genellikle takviye şeklinde tüketiliyor.

Ancak çay olarak demlemek veya çorbaya eklemek de mümkün.

Bu mantarların potansiyel bağışıklık faydaları olduğu düşünülüyor.

Hindi kuyruğu mantarı, vücut hücrelerini serbest radikallerin neden olduğu hasardan koruyabilecek fenoller ve flavonoidler gibi antioksidanlar içerir.

Bu mantarın, yararlı bakterileri beslemeye yardımcı olan prebiyotikler içerdiği için bağırsak sağlığını iyileştirebileceği de düşünülüyor.

Bir laboratuvar çalışması, hindi kuyruğu özütünün bifidobakteri ve laktobasil gibi “yararlı” bakterilerin popülasyonunu artırırken, bazı zararlı bakterileri azalttığını ve böylece bağırsak bakterilerinin bileşimini değiştirdiğini ortaya koydu.

Potansiyellerine rağmen, hindi kuyruğu mantarları üzerine yapılan bilimsel araştırmalar sınırlı.

Hem sağlıklı bireyler hem de belirli sağlık sorunları olanlar için besin faydalarını tam olarak anlamak ve belirlemek için daha fazla araştırma, özellikle klinik denemeler gerekli.

Aynı şekilde, hindi kuyruğu mantarlarını takviye olarak almanın uzun vadeli etkinliği ve güvenliği de daha fazla araştırma gerektiriyor.

Tariflerde nasıl değerlendirilebilir?

Mantarlar, birçok yemeğe katkı sağlar.

Beyaz düğme mantarların hafif, fındık tadı veren notalarından Portobello mantarlarının zengin, etli dokusuna kadar çoğu damak tadına uygun bir mantar var.

Mantarlar, umami lezzetini artırmak için çorbalara ve güveçlere eklenebilir veya kızartmalara, pilav ve risotto yemeklerine ve makarna soslarına karıştırılabilir.

Ayrıca pizzalar için lezzetli bir ek ve hamburgerlerde et alternatifi gibi kullanılabilir.

Mantarları diyetinize dahil etmek hem lezzetli hem de besleyici olabilir, ancak sağlık ihtiyaçlarınızı ve tercihlerinizi her zaman göz önünde bulundurmak önemlidir (örneğin, bazı kişiler mantarlara alerjisi vardır).

Yeni moda mantarlar gerçekten faydalı mı? yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

İnsan dışı bir zekanın uzaydan gözlemlemiş olabileceği yönünde dikkat çekici bir bilimsel çalışma yayımlandı.

İsveç’teki Nordic Institute for Theoretical Physics’ten Dr. Beatriz Villarroel, 1949–1957 yılları arasında yapılan nükleer testlerle gökyüzünde görülen gizemli “parlak noktalar” arasında doğrudan bir bağlantı tespit etti.

AYNA GİBİ PARLAYAN VE DÖNEN NESNELER

Bu geçici ışık kaynaklarının doğal bir olay olmadığı düşünülüyor. Villarroel, bu cisimlerin “ayna gibi yansıtıcı” ve “uçan daire gibi döner” özellikler sergilediğini belirtiyor.

Araştırma, genellikle bilim dünyası tarafından reddedilen tanımlanamayan anormal fenomenler üzerine yapılan çalışmalar arasında önemli bir dönüm noktası oldu.

Çünkü bu çalışma hakemli bir dergide yayımlanarak diğer bilim insanlarının denetiminden geçti ve verilerde hataya rastlanmadı.

NÜKLEER TESTLERLE EŞ ZAMANLI GÖZLEMLER

Sonuçlar, bu gizemli cisimlerin nükleer testlerden hemen önce veya sonra görülme olasılığının yüzde 45 daha yüksek olduğunu gösteriyor.

Villarroel, “Bunlar Sputnik 1’den önceki yıllarda, yani insanlığın henüz uzaya hiçbir şey göndermediği dönemde tespit edildi. Son derece düz, ayna gibi yansıtıcı olmaları gerekiyor ve ben doğada bu şekilde görünen hiçbir şey bilmiyorum” diyor.

ESKİ FOTOĞRAFLARDAN ELDE EDİLEN BULGULAR

Dr. Villarroel ve Dr. Stephen Bruehl, araştırmalarını Scientific Reports dergisinde yayımladı.

Çalışma, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği’nin erken dönem nükleer testleri sırasında Palomar Gözlemevi’nin arşiv fotoğraflarındaki yıldız benzeri cisimleri analiz etti.

Ekip, 124 açık hava nükleer patlamasını inceledi. Bu patlamalar yeraltında değil, atmosferde gerçekleştirildiği için gökyüzünü doğrudan etkiliyordu.

Fotoğraflarda beliren ve kısa süre sonra kaybolan bu nesneler, o dönem insan yapımı olamayacak kadar erken tarihlerde görüntülendi.

ANORMAL ARTIŞ VE OLASI AÇIKLAMALAR

Nükleer test günlerinde gökyüzünde görülen tanımlanamayan cisimlerin sayısı yüzde 8,5 arttı.

Bu nesneler genellikle patlamalardan bir gün sonra ortaya çıktı, bu da olayların yalnızca patlama kaynaklı bulutlar ya da ışık izleriyle açıklanamayacağını gösteriyor.

Villarroel, “Doğa bazen hayal bile edemeyeceğimiz şeyler yaratabilir. Ama gördüklerimiz arasında tutarlı bir doğal açıklama bulamıyorum. Bunların yapay olma ihtimali çok daha güçlü” ifadelerini kullandı.

“İNSAN DIŞI ZEKA” OLASILIĞI

Gazeteci Ross Coulthart, bu çalışmanın “insan dışı zekanın varlığına dair ilk bilimsel kanıt” olabileceğini söyledi.

Villarroel ise bu cisimlerin hala Dünya yörüngesinde olup olmadığını bilmediğini, ancak gerçekten yapaylarsa hala gezegen etrafında dolanıyor olabileceklerini belirtti.

Araştırmada 100 binden fazla parlak nokta gözlemlendi. Yalnızca kuzey yarımkürede 35 bin civarında tespit yapıldı. Özellikle nükleer testlerle aynı günlerde yaklaşık 60, yalnızca test veya UFO gözlemi olduğu günlerde ise ortalama 40 tanımlanamayan nesne kaydedildi.

GİZLİ CIA BELGELERİ

Bu çalışma, Soğuk Savaş döneminde Dünya’ya insan dışı varlıkların gelmiş olabileceğine dair ortaya çıkan tek kanıt değil.

Kısa süre önce ortaya çıkarılan gizli CIA belgeleri, 1959’da hükümetin UFO’larla yüz yüze temas kurduğunu iddia eden bir programdan söz ediyor (FBI bu belgelerin sahte olduğunu söylüyor).

Nükleer deneyler ve UFO’lar arasında bağlantı bulundu yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Çoğu insan spor salonlarında zamanın daha yavaş aktığını hissediyor. Bilim insanları bu hissiyatın gizemini araştırdı.

Üstelik yeni çalışmaya göre bunun sebebi antrenmanın sıkıcı olması değil.

Araştırma, egzersiz sırasında insanların zamanı olduğundan daha uzun algıladığını gösteriyor.

“ZAMAN GEÇMİYOR”

Deneyde katılımcılara sabit bisiklet üzerinde egzersiz yaptırıldı ve ardından 30 saniyelik süreleri tahmin etmeleri istendi. Sonuçlar, katılımcıların süreyi ortalama yüzde 8 ila 9 daha kısa tahmin ettiklerini gösterdi. Bu da onların gözünde zamanın yavaş aktığı anlamına geliyor.

Araştırmanın asıl amacı sadece “zaman geçmiyor” şakasını doğrulamak değil; egzersiz sırasında beynin ve vücudun zamanı nasıl algıladığını anlamaktı. Çünkü egzersiz anında vücutta çok sayıda fizyolojik ve psikolojik değişim meydana geliyor.

33 katılımcıyla yapılan çalışmada, herkes 4000 metrelik bir sabit bisiklet parkurunu üç farklı şekilde tamamladı:

– Tek başına (deneme sürüşü gibi),

– Sanal bir rakibe karşı (oyunlardaki “hayalet rakip” benzeri),

– Gerçek rekabet ortamında (rakibi yenmeye çalışarak).

Katılımcılardan egzersiz öncesi, 500 metre, bin 500 metre, 2 bin 500 metre ve egzersiz sonrası olmak üzere beş farklı noktada 30 saniyelik süreleri tahmin etmeleri istendi.

Sonuçlar ilginçti: Zaman algısı yarışın türüne veya fiziksel efora göre değişmedi. Yani bir rakiple yarışmak, zamanı daha hızlı akıyor gibi hissettirmedi. Katılımcılar ne kadar çok efor sarf etse de zaman aynı “yavaşlıkta” geçti.

SPOR PSİKOLOJİSİ

Araştırmacılar, küçük bir örneklemle (33 kişi) yapılmış olsa da bu bulguların “egzersiz sırasında zaman algısı” üzerine yapılmış önceki çalışmalardan farklı olduğunu belirtiyor. Çalışma, hakemli bilim dergisi Brain and Behavior’da yayımlandı.

Araştırmacılar, bulguların özellikle spor psikolojisi açısından önemli olduğunu söylüyor. Çünkü zamanın algılanış biçimi, hem dikkat hem de motivasyon üzerinde etkili. Eğer sporcular için rekabet bile zamanı hızlandıramıyorsa, dikkatlerini sürdürmek için farklı stratejiler geliştirmeleri gerekebilir.

Uzmanlara göre bu durum, elit sporcuların antrenman planlamasında da kritik bir unsur. Örneğin Michael Phelps gibi isimler, yarışlarını zihinsel olarak prova ederken zamanlamalarını kas hafızasına oturtmaya çalışıyor. Milisaniyelik farkların belirleyici olduğu yarışlarda, bir dönüşü birkaç saniye erken yapmak rekoru kaçırmak anlamına gelebiliyor.
Bilim insanları araştırmayı şu cümleyle özetliyor:

“Egzersiz sırasında dış uyaranların, yoğunluğun ve sürenin zaman algısındaki rolünü anlamak için daha fazla çalışma yapılmalı. Çünkü tüm bu faktörler, fiziksel aktivitelerde doğru zamanlama ve performans için belirleyici.”

Zamanın yüzde 9 yavaş aktığı mekan belirlendi yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.