NASA astronotları Reid Wiseman, Victor Glover ve Christina Koch ile Kanada Uzay Ajansı astronotu Jeremy Hansen, kendilerini Ay’ın arka yüzünün etrafından dolaştırıp Dünya’ya geri getirecek Orion uzay aracında görevlerinin dördüncü gününde.

“İçinizde bir şey, bunun benim alıştığım Ay olmadığını hissettiriyor” diyen Koch, Ay’ın Orientale havzasının fotoğrafını paylaştı.

NASA, bunun “havzanın tamamının insan gözüyle ilk kez görüldüğü” an olduğunu belirtti.

Pazar günü TSİ 16.00 itibarıyla NASA’nın çevrimiçi kontrol paneli, Artemis II uzay aracının Ay’dan 124 bin km, Dünya’dan ise 337 bin km uzakta olduğunu gösteriyordu.

Orion kapsülünü taşıyan roket, 1 Nisan’da ABD’nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılmıştı.

NASA’nın 54 yılın ardından Ay’a ilk insanlı görevi olan Artemis II, Dünya’nın yörüngesinde yaklaşık 24 saat geçirdikten sonra Ay’a doğru ateşlenmişti.

Orion’daki dört mürettebat şu anda, uzayın en derinlerine giden ilk insanlar olmak üzere Ay yolunda.

NASA, Artemis II mürettebatının çektiği ilk yüksek çözünürlüklü “müthiş” Dünya fotoğrafını da paylaştı.

ADIM ADIM NELER OLDU?

Yörüngeden ayrılmaları sonrası Artemis II ile canlı bağlantı yapıldı ve astronotlar ABD basınının sorularını yanıtladı. Moralinin yüksek olduğu görülen mürettebat, uzaydan gördükleri Dünya manzarasından büyülendiklerini söyledi.

Şu ana kadar, birkaç ufak tefek arıza dışında her şeyin planlandığı gibi gittiği bildirildi.

Bu göreve önemli konularda birçok soru eşlik ediyor; dört astronotun güvenliği, NASA’nın itibarı ve Amerika’nın yeni küresel uzay yarışına liderlik ettiği yönündeki iddiasının inandırıcılığı.

Elbette, “Uçuşta tuvalet yine bozulabilir mi? Mürettebat ne zaman uyuyabilir?” gibi merak edilen sıradan sorular da var.

NASA’ya rahat bir nefes aldırtan başarılı fırlatış sonrası, Orion roketten ayrıldı. Kısa bir süre sonra aracın güneş panelleriyle kaplı kanatları tamamen açıldı ve yolculuğunu sürdürmesine yardımcı olacak gücü sağladı.

Daha sonra araçtaki kontrollerin yapılması için Artemis II misyonu Dünya’nın yaklaşık 185 km üzerinde yörüngeye yerleşti.

NASA, mürettebat derin uzaya ilerlemeden önce Orion’un bu zorlu yolculuğa hazır olduğundan emin olmak istiyordu.

Aracın yaşam destek sistemleri de test edildi. Ancak olası risklere karşı mürettebatı yaklaşık altı gün hayatta tutabilecek özel tasarım kıyafetleri var.

Bir minibüs büyüklüğündeki araç, daha önce insanlı bir görevde kullanılmadı; bu nedenle pilot Victor Glover, Orion’un sınırlarını zorluyor.

AY’A NE ZAMAN ULAŞILACAK?

Dünya’nın yörüngesinde geçen yaklaşık 24 saatten sonra, araçta her şeyin çalıştığından emin olununca, “Ay‑ötesi enjeksiyon” (trans‑lunar injection) ateşlemesine geçildi.

Uzay aracını Dünya’nın yörüngesinden çıkarıp Ay yoluna sokacak büyük bir itiş manevrası olan bu işlem, Türkiye saatiyle perşembe gecesi gerçekleşti.

Ateşleme beş dakika 55 saniye sürdü. Orion şu anda uzay aracını Ay’ın etrafında, Ay’ın yerçekimini kullanarak Dünya’ya geri savuracak bir yörüngeye gönderiyor.

Sonunda, Dünya’dan yaklaşık 400 bin km mesafedeki Ay’ın uzak tarafının ötesine uçmaları gerekiyor.

Bunun 6 Nisan Pazartesi günü gerçekleşmesi bekleniyor. Astronotlar, uzak tarafın bazı bölgelerini gören ilk insanlar olacak ancak Hindistan ve Çin de dahil olmak üzere çeşitli ülkelerin sondaları bu bölgeyi daha önce belgelemişti.

Bu gizemli bölgenin fotoğraflarını çekecek ve Dünya’nın buraları görüp öğrenmesi için gözlemler yapacaklar.

Artemis II Ay’a iniş yapmayacak. Misyonun hedefi Ay’a yeniden insan indirmek için gerekli ön hazırlıkları yapmak.

ABD 2028’e kadar insanları yeniden Ay yüzeyine indiren ilk ülke olmayı hedefliyor.

MÜRETTEBAT ARAÇTA NASIL YAŞIYOR?

1960’lar ve 1970’lerdeki Apollo görevlerinin aksine, NASA bu görevi canlı yayımladığı için bu yolculukta neler olup bittiğinin büyük bölümünü izleyebiliyoruz.

Astronotların başlarının üzerindeki kameralar hareketlerini anlık olarak gösteriyor.

Fırlatmadan yaklaşık sekiz saat sonra mürettebata ilk uykuları için izin verildi.

Komutan Reid Wiseman’ın, görev kontrolle iletişim kurmak için kullandıkları telsizden, ekibin pijamalarının nerede olduğunu sorduğunu duyduk.

Uzaydaki programlar son derece sıkı. Her dakika Görev Kontrol tarafından planlanıyor.

İlk gün mürettebat, 24 saat diliminde toplam sekiz saate denk gelecek şekilde dört saatlik aralıklarla uyudu.

Uzayda uyumak zor olabilir. Mürettebat, kendilerini özel asılı uyku tulumlarına bağlamak zorunda ve genelde bazı astronotlar yer çekiminin olmadığı ortamda uykuya dalmakta zorlanıyor.

Ancak bazıları da uzaydaki uykularının hayatlarının en iyi uykusu olduğunu söylüyor.

Mürettebatın, yerçekimsiz ortamda kas ve kemik yoğunluklarını korumak için her gün 30 dakika egzersiz yapma talimatı var.

NASA’nın özel hazırlanmış Artemis II menüsünden ilk yemeklerini de yediklerini varsayıyoruz.

Orion’da buzdolabı yok, bu yüzden yiyeceklerin çoğu dondurularak kurutulmuş ve araçtaki musluktan alınan suyla hazırlanıyor.

Mürettebat yemeklerini önceden seçebildi; seçenekler arasında peynirli makarna, dana rosto ve beş farklı acı sos bulunuyor.

Günde iki içeceğe izinleri var; buna kahve veya “çikolatalı kahvaltı içeceği” de dahil.

Ve en önemlisi, bildiğimiz kadarıyla tuvalet çalışıyor. Fırlatma sırasında tesisat bozulmuştu, bu da ekibin tuvaletsiz bir araçta 10 gün geçirmek zorunda kalabileceği endişesini doğurmuştu.

Görev Kontrol, astronot Christina Koch’a özel tasarım tuvaleti nasıl tamir edeceğine dair talimat verdikten sonra mürettebata, “Tuvaletin kullanılabilir olduğunu bildirmekten memnuniyet duyuyoruz… Sisteme sıvı vermeden önce çalışma hızına ulaşmasını beklemenizi öneriyoruz” dedi.

Artemis II mürettebatı Ay’ın arka yüzünü ilk kez gördü yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

C/2025 K1 (ATLAS) olarak adlandırılan kuyruklu yıldız, gözlemler sırasında parçalanarak dört ya da beş ayrı parçaya ayrıldı.

PARÇALANMA ANI AYRINTILI GÖRÜNTÜLENDİ

Geçtiğimiz yılın sonunda gerçekleştiği aktarılan olayda, her bir parçanın etrafında buharlaşmış buzlardan oluşan bir gaz bulutu gözlemlendi.

Yer tabanlı teleskoplar yalnızca bulanık ışık lekeleri görebilirken, Hubble her bir parçayı ayrıntılı şekilde görüntülemeyi başardı.

GÜNEŞE YAKLAŞMAK SONU OLDU

Yaklaşık 8 kilometre genişliğindeki kuyruklu yıldız, Güneş’e tehlikeli derecede yaklaşarak parçalandı.

Bilim insanları, bu mesafenin Merkür’ün yörüngesinden bile daha yakın olması nedeniyle yıldızın tek parça halinde kalmasının zaten beklenmediğini belirtiyor.

“NADİR BULUNAN BİR FIRSAT”

Uzmanlara göre kuyruklu yıldızların parçalanması yaygın bir olay olsa da, sürecin başlangıç anına tanıklık etmek oldukça nadir.

Araştırmacılar, bu gözlemin kuyruklu yıldızların buzlu iç yapısını incelemek açısından önemli bir fırsat sunduğunu vurguluyor.

Araştırma ekibi aslında farklı bir kuyruklu yıldızı incelemeyi planlıyordu. Ancak teleskobun yönlendirilmesinde yaşanan teknik kısıtlar nedeniyle K1’e yönelindi ve parçalanma anı tesadüfen kaydedildi.

BİLİMSEL GİZEM: GECİKMELİ PATLAMA

Araştırmaya göre, her bir parçanın kopmasının ardından ışık patlamalarının 1 ila 3 gün gecikmeli gerçekleşmesi dikkat çekti.

Bu durum, Güneş’e bu kadar yakın bir ortamda buzların hemen buharlaşması beklendiği için bilim insanları açısından bir gizem oluşturuyor.

BİR DAHA GÖRÜLMEYECEK

K1’in parçaları şu anda Dünya’dan yaklaşık 400 milyon kilometre uzaklıkta ve Güneş Sistemi’nin dışına doğru ilerliyor. Bu da söz konusu gözlemi daha da değerli kılıyor çünkü kuyruklu yıldız bir daha gözlemlenemeyecek.

Hubble’dan nadir gözlem. Kuyruklu yıldızın son anları kaydedildi yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Hastalıklardan korunmak isteyenler çoğu zaman takviyeler ve ilaçlar ile hastalıklardan uzak kalabileceğini düşünse de aslında işin püf noktası doğal yöntemler ile karşımıza çıkıyor. Hastalıklardan korunmanın püf noktası olan doğal yöntemler ve sağlık önerileri şu şekilde karşımıza çıkıyor:

Güneş ve toprak

Mart ayında güneş yüzünü gösterse de vücut hala kışın biriktirdiği yorgunluğu taşır. Mümkün olduğunca öğle saatlerinde 15-20 dakika güneş ışığı almak D vitamini sentezini desteklerken, bu ayın ilk mahsullerinden olan enginarı tüketmek karaciğeri temizleyerek kıştan kalan toksinleri atmanıza yardımcı olur.

Bal ve zencefil

Mart ayı nemli havasıyla üst solunum yolu enfeksiyonlarına davetiye çıkarır. Her sabah bir tatlı kaşığı balın içine rendelenmiş taze zencefil ve birkaç damla limon ekleyerek tüketmek, boğaz yolunda doğal bir antiseptik bariyer oluşturur. Zencefilin içindeki gingerol bileşiği, mevsim geçişindeki virüslere karşı vücut direncini sıcak tutar.

Giyinmeyi bilmek

Halk arasında “mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır” denmesi boşuna değildir; güneşin aldattığı ama rüzgarın çarptığı bir aydır. Vücut ısısını sabit tutmak bağışıklığın düşmesini engeller. Bu yüzden kalın tek bir kat yerine, hava değişimine göre çıkarabileceğiniz ince ve üst üste (soğan kabuğu yöntemi) giysileri tercih etmek sizi ani şifayı kapmaktan korur.

Ortam havalandırmak

Havaların ısınmaya başlamasıyla iç mekanlardaki ısıtıcılar havayı kurutabilir, bu da burun mukozasını hassaslaştırarak mikroplara açık hale getirir. Her gün evinizi en az 10 dakika tam havalandırmak ve uyuduğunuz odada kalorifer üzerine bir kap su koyarak nem dengesini sağlamak, mukoza sağlığınızı koruyarak virüslerin yerleşmesini zorlaştırır.

Bunu yapan Mart ayında hastalanmayacak yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

“O iri cüsseli, zorba, kibirli hükümdar Gılgamış’ı engellemek için tanrılar vahşi adam Enkidu’yu gönderir. Fakat bir şekilde Enkidu ile Gılgamış dost olurlar. Birlikte farklı canavarları öldürürler. Buna kızan tanrılar Enkidu’yu hasta edip öldürürler.

Enkidu’nun ölümü Gılgamış’ı derinden sarsar ve ölümsüzlüğün sırrını aramak için yollara düşer…”

Binlerce yıl önce yazılmış, insanlığın bilinen ilk destanında bile bir ölümsüzlük arayışı var.

Ve belki de sonunda ölümsüzlüğün sırrını bulmak üzereyiz.

DİJİTAL ÖLÜMSÜZLÜK

Tüm düşüncelerinizi, bildiklerinizi, yaşadıklarınızı, hatıralarınızı bir yapay zekâ sistemine yüklediğinizi ve ondan sizin gibi davranmasını istediğinizi düşünün.

Bunu yapması zor elbette. “Koca bir ömrü nasıl anlatayım?”…

Öyle mi gerçekten? Tüm hatıralarımızı, bildiklerimizi biz de bir genel “özet” olarak hatırlamıyor muyuz aslında? Elbette düşündükçe, sorguladıkça canlanan hatıralar, bilgiler var. Ama üzerinden belli bir zaman geçmiş konular ile ilgili sadece “hayal meyal” hatırladıklarımız var.

Yani belki de oturup birkaç gün/hafta, hadi kötü ihtimalle birkaç ay uğraşsak ve hatıralarımızı, bildiklerimizi kayda geçirsek muhtemelen kendi hatıralarımızla, bildiklerimizle, düşündüklerimizle donattığımız bir ikizimiz olabilecek. Bir “dijital” ikizimiz.

Dünyanın en büyük hedge fonu sahibi Ray Dalio, böyle bir dijital ikiz oluşturdu ve kullanıma sundu bile. Adı “Digital Ray”.

Ray Dalio, uzun yıllar önce yaşadığı kötü bir yatırım tecrübesi sonrası iflas ediyor ve o günden sonra yaptığı her hatadan ders çıkararak bunları not etmeye başlıyor. Sonrasında da bu bilgileri “Principles” (İlkeler) isimli kitabında herkesle paylaşıyor. Bugünlerde popüler olan yapay zekâ sistemlerinden çok önce kendisine bir yapay zekâ sistemi yazdırıyor ve öğrendiklerini hep bu sisteme yüklüyor. Böylece yeni bir karar alması gerektiğinde bu sisteme danışarak bir anlamda kendi dijital kopyası tarafından yönlendirilerek en doğru şekilde kararlar alabiliyor.

Kendi dijital ikizimizin olması. Onun tarafından yönlendirilmek, onun tarafından tamamen unuttuğumuz hatıraların, tecrübelerin yıllar sonra hatırlatılması ve ona göre hareket edebilmemiz. Çocuklarımızın, yakınlarımızın biz bu dünyadan göçüp gittikten sonra dahi dijital ikizimizle sohbet edebilmesi. Evet, bu tam olarak biz değiliz belki ama bize en yakın şey bu olabilir.

OpenAI, Google ve Meta gibi şirketler yeni cihazlar (örneğin akıllı gözlükler) üzerinde çalışıyor ve bu cihazlar sayesinde hayatımızın her anında bize yardımcı olabilecek asistanlarımız olabilecek. Muhtemelen 2020’lerden sonra doğan çocuklar tüm hayatlarında onlara yardımcı olacak ve hayatlarına tanıklık edecek teknolojilerle donanacaklar. Tabii bu teknolojiler sayesinde hayatımız hakkında birçok veri de bolca toplanabileceği için dijital ikizlerimizin oluşturulması çok daha kolay olacak (İşin güvenlik, mahremiyet gibi kısımlarını başka bir yazıda konuşuruz). Kısacası, bir gün biyolojik olarak ölsek bile, muhtemelen dijital olarak yaşamamız mümkün olabilecek.

DİJİTAL YAŞAM MÜMKÜN MÜ?

2003 yılında Oxford Üniversitesi profesörü Nick Bostrom bir makale yayımladı ve enteresan bir önermede bulundu: “Hepimiz bir simülasyonda olabiliriz çünkü bundan yüzlerce, binlerce, belki milyonlarca yıl sonra torunlarımız ‘Acaba bizim atalarımız nasıl bir dünyada yaşamışlardı’ diyerek bugünleri simüle ediyor olabilirler.” (1999 yılı yapımı müthiş film Matrix’te de bir “kitlelerce yaşanılan simülasyon dünya” önermesi var ama Nick Bostrom’un akademik ağırlığı olduğu için ondan devam edelim.)

Yani Nick Bostrom’a göre bir “ata simülasyonu” içinde yaşıyor olabiliriz. Dijital bir dünyadayız ama elbette farkında değiliz (Zaten farkında olsak simülasyonda hata olduğu için muhtemelen hata düzeltilip simülasyon tekrar başlatılırdı).

Bu olabilir mi? Açıkçası öyle bir dönemde yaşıyoruz ki “Bu kesinlikle olamaz” demek çok mümkün değil gibi. Sadece 2-3 yıl öncesine göre inanılmaz gerçekçi resimler, videolar görüyoruz. Sahteyi gerçekten ayırmak neredeyse imkânsız hale geldi. Ve henüz 2026’dayız. 3026 yılını düşünsenize. Veya 103026 yılını. Neyse, konuyu çok dağıtmadan: Eğer simülasyon teorisi gibi bir teori ileride gerçekleştirilebilecekse (ki gidişat onu gösteriyor, hatta kısa süre önce Simile.ai isimli şirket benzer simülasyonlar yapmak için 100 milyon dolar yatırım aldı), bu da dijital varlıklara “bilinç” verilebilecek demek. Yani kendi varlığının farkında olan (ama neden var olduğunu tam açıklayamayan), düşünebilen, mantık yürütebilen dijital varlıklar.

BİLİNCİN AKTARILMASI

Bu ne demek? Dijital beyinle gerçek beyin arasındaki köprüler kurulmaya başlandı demek. Beynimizdeki her biyolojik nöronun dijital kopyasını çıkarabilirsek acaba bilincimiz de kopyalanmış olur mu?

Acaba bir gün, bu yazıları dijital beynimle yazabilecek miyim ve siz de dijital beyinlerinizle okuyabilecek misiniz? O gün geldiğinde, iletişim kurmak için yazı yazmaya/okumaya gerek kalacak mı? Bir gün biz de bu harfleri, taş yazıtları inceler gibi “eskiden ne kadar ilkel yöntemlerle bilgi paylaşımı yapıyormuşuz” diyecek miyiz?

YAŞIM: 1 MİLYON

Dijital ölümsüzlük fikri çok ilginç. Fakat artık sıkça konuşulan farklı bir ölümsüzlük fikri daha var: Fiziksel ölümsüzlük.

Uzun yıllar önce bir TED etkinliğinde Aubrey de Grey isimli birinin konuşmasını dinlemiştim: “Yaşlanmak aslında bir hastalıktır” gibi bir düşünce o zamanlardan aklıma takılmış.

Yaşlanmanın bir hastalık gibi olduğu, her hastalık gibi tedavi edilebileceği yani yaşlanmanın durdurulabileceği fikri son yıllarda gittikçe daha sık konuşulmaya başlandı. Geçen yıl Gelecekten Notlar video-röportajında görüştüğümüz Prof. Derya Unutmaz da benzer şeyler söylemişti: “Binlerce yıl yaşamamız mümkün olabilir.”

PEKİ NASIL OLACAK BU?

Aslında bunun net cevabını henüz bilmiyoruz. Bildiğimiz tek şey şu: Yeterince zaman ve araştırma ile birçok hastalığın çaresini bulma şansımız var. Öyle de oluyor zaten araştırdıkça ve teknoloji de ilerledikçe birçok hastalığı tedavi edebiliyor, ortalama insan ömrünü uzatabiliyoruz.

Sorun şu ki: Bu süreç çok yavaş işliyor. Yani yıllarca araştırma yapmak, testler yapmak, bir tedavi veya ilaç bulunduysa onay süreçlerinden geçmek gibi birçok adım olduğu için tıp alanındaki hızımız halen yeterli değil.

Bu noktada bize yardımcı olabilecek müthiş bir teknoloji var: Yapay zekâ.

Yapay zekâ sayesinde, daha önceki yazılarımda bahsettiğim “1 milyon Einstein” ya da Anthropic CEO’su Dario Amadei’nin bahsettiği “bir şehir dolusu dahi” fikrine ulaşmak çok yakında mümkün olacak gibi görünüyor.

1 milyon Einstein’ın bilimsel sorunlar üzerinde 7×24 çalıştığını düşünsenize. Tek ihtiyaçları: Elektrik. Bilimsel keşiflerin, tıptaki ilerlemelerin ne boyutta olacağını düşünsenize.

Ve bunun olması için 100 yıl beklemeyeceğiz. Şimdiden ilk emareleri gelmeye başladı bile. Önce AlphaFold ile milyonlarca proteinin 3 boyutlu yapısı 1 yılda bulundu (Eskiden tek bir tane proteinin yapısını bulmak için bir doktora yapmak gerekebiliyordu).

Deepmind Funsearch ile matematik alanında, GPT 5.2 modeli (OpenAI) teorik fizik alanında keşifler yapıldı.

Kısacası yapay zekâ ile bilimsel keşifleri (çok) hızlandırmamız mümkün. Tek ihtiyacımız daha zeki modeller, daha iyi çipler ve daha çok elektrik. Ve bu alandaki yüzlerce milyar dolarlık yatırım da bu ihtiyaçları karşılayacak gibi görünüyor.

Yani her sabah yeni keşiflere, yeni buluşlara uyandığımız günlerden çok uzak değiliz (kişisel tahminim: 2030’lar). Bu durumda birçok hastalığa, belki de tüm hastalıklara çare bulunması da mümkün olabilecek. İnsan ömrü bir anda uzamaya başlayacak. Ve belki bazı bilim insanlarının iddia ettiği gibi fiziksel olarak da çoook uzun (Binlerce yıl? Milyonlarca yıl?) yaşayabileceğimiz günlere ulaşacağız.

Ölümsüzlüğün formülü bulundu mu? yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Mart ayında yayınlanması planlanan iOS 26.4 güncellemesiyle gelmesi beklenen özelliklerin, şimdi mayıs ayındaki iOS 26.5 veya eylül ayındaki iOS 27 sürümüne kadar ötelenmesi gündemde.

TESTLERDE BAŞARISIZ SONUÇLAR VAR

Gizli kaynaklardan edinilen bilgilere göre, yapılan testlerde Siri’nin sorguları düzgün işleyemediği, yanıt sürelerinin çok uzun olduğu ve doğruluk oranının düşük kaldığı tespit edildi.

Ayrıca asistanın hızlı konuşan kullanıcıların sözünü kesmesi ve karmaşık işlemlerde yetersiz kalarak OpenAI’nin ChatGPT sistemine yönelmesi gibi problemler de rapor edildi.

KİŞİSEL VERİ ERİŞİMİNDE DE SORUN VAR

Gecikmenin en büyük nedenlerinden biri olarak Siri’nin kişisel verilere erişim yeteneğindeki sorunlar gösteriliyor.

Kullanıcıların eski mesajlarını tarayıp spesifik içerikleri bulmasını sağlayacak olan bu özellik, Apple’ın katı gizlilik politikaları ve teknik zorluklar nedeniyle henüz istenilen seviyeye ulaşamadı.

GELECEK PLANLARI

Yeniden tasarlanan Siri, “Linwood” adı verilen tamamen yeni bir mimari üzerine inşa ediliyor ve Apple’ın Google Gemini ekibinden transfer ettiği teknolojileri de barındıran Apple Foundations Models platformunu kullanıyor.

Şirket ayrıca “Campo” kod adlı projeyle, işletim sistemlerine derinlemesine entegre edilmiş ve ChatGPT benzeri bir deneyim sunan daha gelişmiş bir sohbet robotu üzerinde de çalışıyor.

HİSSELER DÜŞTÜ

Yaşanan bu gelişmeler ve erteleme haberleri, Apple hisselerinde de dalgalanmaya neden oldu.

Yatırımcıların endişesiyle birlikte şirket hisseleri, gün içindeki kazanımlarının bir kısmını geri vererek günü daha düşük bir artışla tamamladı.

Yapay zeka destekli Siri bir kez daha ertelenebilir yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

“YANGIN ALARMI ÇALIŞMIYOR”

İsyan eden Defne Samyeli şu ifadeleri kullandı:

“Bu bir ihbar yazısıdır. Haftalardır yazsam yazmasam mı diye düşünüyorum; bu ağır gündemden vakit almamak adına ama Kartalkaya yangının birinci yıl dönümü geldi geçti bile. O konu malumunuz. Milletçe genel tavrımız böyle elim olayları önlemek için tedbirlerin takipçisi olmak yerine sonradan kahrolup üzülmek.”

“İhbar ettiğim konu, benim içinde yaşadığım binada beni, ailemi ve diğer yüzlerce kişiyi ilgilendiriyor. Yaşadığım rezidans binasında kiracı olarak oturuyorum. Beşinci senem oldu; ben geldiğimden beri bu binada yangın alarmı çalışmıyor. Bundan iki yıl önceydi. Bizim katta bir yangın çıkmış. Sabaha karşı 04:00’te resepsiyonun bizim duvara monte edilmiş iletişim telefonuna kızım Derin cevap vermese, haberimiz bile olmayacaktı. Kapımıza güm güm vuran bir güvenlik görevlisi (ki sonra kendisi hastanelik oldu dumandan) bize binayı acil terk etmemizi, yoksa dumandan boğulacağımızı söyledi. Salonu duman basmış, göz gözü görmüyor. Bir de bu binadaki dairelerde açılan pencere yok. ‘Vasistas’ diye tabir edilen az miktarda havalandırma penceresi var. Normal zamanda oksijen almamıza bile yetmiyor. Üzerimizde pijamalar, apar topar kedimizi kutuya koyduk, yangın merdiveninden aşağı inenlere katıldık.”

“Kısa versiyon anlatayım; normal şartlarda, yani alarmın çalıştığı bir dünyada insanların haberi olup da o merdivenlere akın etse orada zaten izdiham olur. Bu, bir. İkincisi ve esas vahim olanı; insanların yangın çıktığından haberdar dahi olmamaları. Bu yazıyı şimdi yazmamın nedeniyse şu… Yılbaşından az önce yazıyla bize bir yangın tatbikatı yapacakları bilgisini verdiler. Sevindim doğrusu. Evde o gün usta çalışıyordu (her gün bir tamirat var patlayan borulardan bu arada); dedik ki madem saat 15:00’te tatbikat var. Herkes hazırlıklı olsun evde. Saat oldu 15:30 alarm yok, ses yok seda yok. Resepsiyonu aradım. ‘Ne oldu bizim tatbikat?’ diye sordum. Tedirgin bir sesle ‘Defne Hanım şu an yapılıyor’ dediler. ‘Ne yapılıyor?’ dedim. Asansörler durdurulmuş. ‘Dairesinden inen var mı?’ diye sordum. ‘Yok.’ Devam ettim, ‘Peki ya alarm?’… Cevap; ‘Çalışmıyor.”

“Üzerinden bir ay geçti. Bu bir ayda neler eksikmiş, hangi hızda nasıl telafi ediliyor? Açıklama bekliyorum, sadece kendimin değil burada oturan herkesin can güvenliğini önemseyen birisi olarak. Bir muhatap yok. Kendisinİ ‘bina yöneticisi’ diye tanımlayan muhasebe görevlisi bana telefonda kaba bir üslupla ‘Hepinize ayrıntılı e-mail gönderilecek bu konuda’ dedi. Öyle bir bilgilendirme metni bugüne kadar gelmedi. Tek bir e-mail gelmiş konuyla ilgili. O da tatbikat günü. ‘Yangın tahliye tatbikatı başarıyla tamamlandı’ diye…”

“Güler misiniz, ağlar mısınız? Bu binada, 1000 kişi yaşıyor. Küçük çocuklar, aileler, hayvanlar var. Ben, telefon numarasını bildiğim tanıdıklarıma teker teker telefon ettim o gece, beklediğimiz resepsiyondan. Sonra birkaç görevlinin üstün çabası ve itfaiyenin gelmesi ile yangın söndürüldü. Alarmın neden çalışmadığı ile ilgili o gece ve onu takip eden aylar boyunca ısrarlı şekilde konunun takipçisi oldum. Binada maaşlı çalışan teknik servis elemanlarından öğrendiğim kadarıyla, yönetim tarafından binada yaşayanlara bu konuda bilgi vermemeleri, ve hatta bizimle pek muhatap olmamaları telkin edilmiş. Bina yönetimi demişken, bu binanın bir yöneticisi de yok. Çünkü yönetici olarak gelen, en fazla bir ay dayanıyor. Diğer komşularımla bina sorunları üzerine ne zaman konuşsak bu konuyu gündeme getirmeme rağmen binanın genel sorunlarını geçtim yangın alarmının çalışmaması konusunda genel bir vurdumduymazlık söz konusu. Buna da inanamıyorum, vurgulamak isterim. Klasik ülkem tablosu ama konu can güvenliği konusu. Bunu şimdi ciddiye almazsak, ne zaman alacağız?”

Defne Samyeli sonunda patladı yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Yapılan son araştırmalar, devrimsel değişiklikler yerine günlük rutinlere eklenen üç basit adımın, genel sağlık tablosu üzerinde majör etkiler bıraktığını saptadı.

Küçük yaşam tarzı değişikliklerinin hücresel düzeyde oluşturduğu değişimler, uzun vadede kronik rahatsızlıkların önüne geçti.

Uluslararası uzmanlar, sürdürülebilir alışkanlıkların biyolojik yaşlanmayı yavaşlattığını kanıtlarla ortaya koydu.

1. Sabahın İlk Işıklarıyla Sirkadiyen Ritmi Düzenlemek

Güne doğal ışığa maruz kalarak başlamanın, gece salgılanan melatonini baskılayarak kortizol dengesini sağladığı kaydedildi.

Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden nörobiyolog Prof. Dr. Andrew Huberman, sabahın erken saatlerinde alınan direkt güneş ışığının sadece uyku kalitesini değil, aynı zamanda gün boyu sürecek olan metabolik hızı da optimize ettiğini aktardı.

Huberman, bu basit eylemin sinir sistemi üzerinde dengeleyici bir rol oynadığını bildirdi.

2. Kısa Süreli Yürüyüşlerin Glikoz Kontrolündeki Gücü

Her öğünden sonra gerçekleştirilen sadece 10-15 dakikalık hafif tempolu yürüyüşlerin, insülin direncini kırmada en az ilaçlar kadar etkili olduğu belirlendi.

Cambridge Üniversitesi’nde epidemiyoloji alanında çalışmalar yututan Dr. Soren Brage, fiziksel aktivitenin yoğunluğundan ziyade sürekliliğinin önemine vurgu yaptı.

Brage, yemek sonrası hareketin kan şekerindeki ani dalgalanmaları engelleyerek damar sağlığını koruduğunu paylaştı.

3. İşlenmiş Gıdadan Arındırılmış Akşam Rutini

Beslenme biyokimyası üzerine çalışmalarıyla tanınan Dr. Rhonda Patrick, rafine şeker ve aşırı işlenmiş gıdaların vücutta enflamasyonu (mikro iltihaplanma) tetiklediğini dile getirdi.

Patrick, özellikle günün son öğününde lifli gıdalara ağırlık vermenin bağırsak mikrobiyotasını güçlendirdiğini ve bunun doğrudan bağışıklık sistemiyle ilişkili olduğunu açıkladı.

İlaçsız yaşamın kapısını aralayan üç basit rutin yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Böyle bir senaryoda, uzaya çıkan her araç büyük risk altına girerken, kopan parçaların Dünya’ya düşerek ciddi tehlikeler yaratması da mümkün.

İNSANLIĞI GEZEGENE HAPSEDEBİLİR

Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş yeni bir çalışma, NASA bilim insanı Donald Kessler’in yıllar önce ortaya koyduğu teorik senaryoyu temel alıyor. “Kessler sendromu” olarak bilinen bu modele göre, uydular arasındaki birkaç kazara çarpışma bile zincirleme bir etki yaratarak giderek artan sayıda çarpışmaya ve kontrolsüz bir enkaz birikimine neden olabilir. En iyi ihtimalle bu süreç, insanlığı gezegenine hapsederken uzay uçuşlarını onlarca yıl geriye götürebilir.

BİNLERCE UYDU FIRLATMASI

Günümüzde alçak Dünya yörüngesine her zamankinden daha fazla uydu fırlatılması, bu senaryoyu giderek daha gerçekçi hale getiriyor. Elon Musk’ın SpaceX şirketi tek başına 9 bini aşkın, ömrü sınırlı uydudan oluşan bir “mega takımyıldız” işletiyor. Amazon’un da benzer bir sistem kurmaya hazırlandığı, Çin’in de kendi mega takımyıldızı üzerinde çalıştığı biliniyor.

Kessler, bu tür bir yörünge felaketinin yıllar içinde gelişeceğini öngörmüştü. Ancak yeni araştırma karanlık bir ihtimali daha gündeme getiriyor: Ya bu süreç şiddetli bir güneş fırtınasıyla aniden tetiklenirse?

Güneş’ten gelen bu tür patlamalar, elektromanyetik dalgalarla Dünya’yı etkileyerek elektrik şebekelerini ve iletişim sistemlerini bozabiliyor. Yeterince güçlü bir fırtınanın, uydularla bağlantıyı kesmesi ve navigasyon sistemlerini devre dışı bırakması teorik olarak mümkün.

Bu ihtimal özellikle endişe verici. Çünkü SpaceX’in alçak yörüngedeki uyduları, birbirlerine veya diğer nesnelere çarpmamak için sürekli manevra yapmak zorunda kalıyor. Şirketin verilerine göre yalnızca geçen yıl bu amaçla 300 binden fazla manevra gerçekleştirildi.

UYDULAR İÇİN KIYAMET SAATİ: 5.5 GÜN SÜRECEK

Araştırmacılar, böyle bir krizi incelemek için “CRASH saati” adını verdikleri yeni bir ölçüt geliştirmişti. Bu gösterge, bir güneş fırtınası gibi olağanüstü bir durumda uydular navigasyon yeteneğini kaybederse, felaket boyutunda bir çarpışmanın ne kadar sürede gerçekleşebileceğini hesaplıyor.

Sonuçlar oldukça çarpıcı. Hesaplamalara göre alçak Dünya yörüngesinde uydular, her 36 saniyede bir birbirlerinin bir kilometre yakınına kadar geliyor. Buna göre uydu kıyametinin başlaması yalnızca 5,5 gün sürecek. Yani böyle bir güneş fırtınası yaşanırsa, insanlığın müdahale etmek için çok sınırlı bir zamanı olacak.

Alçak Dünya yörüngesi hızla “çökebilir” yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Gecenin bir yarısı uyku tutmadığında ya da huysuz bir çocuğu uyutmaya çalışırken aklınıza “Bir insan uykusuzluğa en fazla ne kadar dayanabilir” sorusu gelmiş olabilir. Aslında günümüzde bu sorunun net ve resmi bir cevabı bulunmuyor. Guinness Dünya Rekorları, katılımcılara ciddi zararlar verebileceği gerekçesiyle bu kategoride rekor tescil etmeyi yıllar önce bıraktı.

Bilimsel deneyler ise uzun süreli uykusuzluğun paranoya, halüsinasyon, hafıza kaybı ve hatta felç veya diyabet gibi kronik rahatsızlıklara kapı araladığını açıkça gösteriyor. Yine de tıp dünyasının ve ebeveynlerin tüm uyarılarına rağmen sınırları zorlayanlar yok değil.

Verilen ayrıntılara göre bu alandaki en meşhur hikaye, 1963 yılında bir okul projesi için uykusuz kalmaya karar veren 16 yaşındaki Randy Gardner’a ait. Randy ve arkadaşı Bruce McAllister, başlangıçta uykusuzluğun “paranormal yetenekler” üzerindeki etkisini incelemek istedi ancak bu fikir pek gerçekçi gelmeyince odağı bilişsel performansa çevirdiler. Yazı tura atıldı ve “denek” olma görevi Randy’ye düştü. Stanford Üniversitesinden uyku araştırmacısı Dr. William Dement’in de katılımıyla, bu basit okul deneyi bir anda tıp dünyasının yakından takip ettiği bilimsel bir gözleme dönüştü.

ZİHNE SÜRÜLEN ZIMPARA KAĞIDI: ADIM ADIM ÇÖKÜŞ

Ekip, Randy’yi uyanık tutmak için her yolu denedi. Basketbol ve langırt oynattılar, tuvalete gittiğinde bile kapının arkasından onunla konuşarak uyuklamasını engellediler. Deneyin ilk günü sakin geçse de ikinci gün Randy eşyaları dokunarak tanımakta zorlanmaya başladı. Üçüncü gün huysuzlaştı, tekerlemeleri söyleyemez hale geldi. Asıl fırtına ise dördüncü gün koptu ve Randy, kendisini ünlü bir Amerikan futbolcusu sandığı ilk ağır halüsinasyonlarını görmeye başladı. İlerleyen günlerde evin içinde orman yolları gördüğünü iddia ediyordu. Randy, yıllar sonra o anları “Zihnime zımpara kağıdı sürülüyor gibiydi; vücudum bir şekilde çalışmaya devam ediyordu ama zihnim tamamen bitmişti” diyerek anlattı.

Deneyin sonuna doğru Randy’nin konuşmaları yavaşladı, kelimeler ağzında gevelenmeye başladı. Bir cümleye başlıyor ancak ortasında ne diyeceğini ya da nerede olduğunu unutuyordu. İlginç bir şekilde, tüm bu zihinsel çöküşe rağmen hala fena sayılmayacak düzeyde masa tenisi oynayabiliyordu.

11 günün (264 saat) sonunda deney bittiğinde, Randy tam 14 saat uyudu. Bilim insanları bu süreçte beynin çok ilginç bir savunma mekanizması geliştirdiğini fark etti: Beynin bazı bölümleri, Randy uyanıkken kısa süreli “şekerlemeler” yaparak kendini dinlendiriyordu. Yani beyin, tamamen kapanmak yerine bölge bölge nöbetleşe uyuyarak hayatta kalmayı başarmıştı.

Randy’den sonra bu rekoru 18 güne kadar çıkaranlar olsa da Guinness’in kararı sabit kaldı. Bugün hala uykusuzluk rekoru kırmak isteyen meraklılar çıksa da bilim net konuşuyor: Uykusuzlukla geçen her saat, beynin gerçeklikle bağını koparan tehlikeli bir yolculuğa dönüşüyor.

Bir insan hiç uyumadan ne kadar dayanabilir? yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Ay, gün batımından sonra Satürn ve Neptün’ün altından yumuşak bir yay çizerek geçecek. Bu üçlü dizilim, Dünya’dan bakıldığında doğal bir “gülümseyen yüz” görünümü oluşturacak.

Bu tür hizalanmalar, Güneş Sistemi’ndeki üç cismin aynı anda yakın görünmesi açısından ender rastlanan bir fırsat sunuyor.

EN İYİ GÖZLEM ZAMANLARI VE KOŞULLAR

Üçlü kavuşum, gökcisimlerinin uzayda gerçekte birbirine yakın olmasından değil, Dünya’dan bakıldığında aynı bölgede görünmesinden kaynaklanıyor.

Uzmanlara göre en iyi gözlem aralığı, gün batımından 30–90 dakika sonrası. Bu sürede üçlü, batı ufkuna doğru alçalacağı için acele etmek gerekiyor.

Ay ve Satürn alacakaranlıkta çıplak gözle kolayca seçilebilecek. Ancak Neptün oldukça sönük olduğundan, dürbün ya da küçük bir teleskop kullanmak gözlemi belirgin şekilde kolaylaştıracak.

DÜNYA’NIN BÜYÜK BÖLÜMÜNDEN GÖRÜLEBİLECEK

Üçlü kavuşum, dünyanın geniş bir kesiminden izlenebilecek. Kuzey Yarımküre’de ABD, Kanada, Avrupa ve Asya’da, Güney Yarımküre’de ise Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika ve Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde gün batımından kısa süre sonra gökyüzünde yakalanabilecek.

Gökyüzü bu akşam gülümsüyor yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.