Tüketici hakları kuruluşu Which? tarafından paylaşılan çarpıcı veriler, birçok kullanıcının farkında olmadan siber saldırganlara karşı tamamen savunmasız kalmış cihazları kullanmaya devam ettiğini gösteriyor. Üreticilerin eski modellere olan desteği sessiz sedasız kesmesi, telefonları siber korsanlar için açık bir hedef haline getiriyor.

GÜNCELLEME DESTEĞİ BİTİNCE KORUNMAK ÇOK ZOR

Apple, Samsung, Nokia ve diğer tüm dev üreticiler, piyasaya sürdükleri telefonlar için belirli bir süre sonra yazılım ve güvenlik desteğini sonlandırıyor. Desteğin kesilmesi, telefonunuzun anında bozulacağı anlamına gelmiyor; ancak o günden sonra keşfedilen yeni siber yazılım açıklarına karşı cihazınıza hiçbir yama yapılmayacağı anlamına geliyor.

Which? uzmanlarının aktardığı bilgilere göre, güncelleme desteği biten bir cihazda güvenlik seviyesi her geçen ay daha da zayıflıyor. Yazılım açıklarının zamanla büyümesi, özellikle mobil bankacılık ve online alışveriş gibi hassas işlemleri bu cihazlar üzerinden yapanlar için devasa bir risk doğuruyor. İlginç bir veri olarak; geçtiğimiz yıl telefonunu yenileyen kullanıcıların yaklaşık yüzde 20’si, sırf eski cihazlarının güvenlik güncellemesi almayı bırakması nedeniyle bu değişimi yaptı.

Popüler modeller üzerinden örnek vermek gerekirse; iPhone 12 ve iPhone 12 Pro modelleri için kritik güvenlik desteğinin Ekim 2026’da sona ermesi bekleniyor. Buna karşın, yeni nesil iPhone 17 serisinin ise 2032 yılına kadar kesintisiz şekilde güncelleme almaya devam edeceği öngörülüyor.

TELEFONUNUZUN GÜVENLİĞİNİ KONTROL EDİN

Üreticiler telefonunuzun artık “emekliye ayrıldığını” ve son güncellemesini aldığını size açık bir bildirimle söylemez. Bu durumu ayarlar menüsünün derinliklerinden kendiniz kontrol etmelisiniz.

IPHONE KULLANICILARI İÇİN

Cihazınızın Ayarlar menüsüne girin.

Genel sekmesini açın.

Yazılım Güncelleme bölümüne dokunun.

Not: Apple, ana işletim sistemi desteğini kesse bile bazen eski iOS sürümlerine kritik güvenlik yamaları gönderebiliyor. Bu yüzden cihazınızın son 6 ay içinde herhangi bir güvenlik yaması alıp almadığını bu ekrandan mutlaka doğrulayın.

ANDROİD KULLANICILARI İÇİN

(Samsung, Xiaomi, Oppo, OnePlus, Google, Motorola, Sony, Realme ve Nokia modellerinde süreç benzerdir)

Ayarlar menüsünü açın.

En üst kısımda yer alan arama çubuğuna dokunun.

Arama yerine “Güvenlik güncellemesi” yazıp aratın.

Bu ekranda, telefonunuza en son ne zaman bir güvenlik yaması yüklendiğini net bir tarih olarak görebilirsiniz.

SİBER SALDIRILARIN KURBANI OLMAMAK İÇİN BİLMELİSİNİZ

Eğer telefonunuzun güncelleme desteği bittiyse ve cihazınızı hemen değiştirecek durumunuz yoksa, siber riskleri minimuma indirmek için şu ek güvenlik önlemlerini mutlaka hayata geçirmelisiniz:

Resmi Mağazalar Dışına Çıkmayın: Google Play Store veya App Store haricindeki güvenilir olmayan üçüncü taraf internet sitelerinden asla uygulama (.apk dosyaları vb.) indirmeyin.

Kamuya Açık Wi-Fi Ağlarından Kaçının: Kafe, restoran veya havalimanlarındaki şifresiz ortak internet ağlarına bağlıyken kesinlikle mobil bankacılık uygulamalarınıza giriş yapmayın ve kredi kartı işlemleri gerçekleştirmeyin.

Çift Faktörlü Doğrulamayı (2FA) Aktif Edin: Başta bankacılık ve e-posta hesaplarınız olmak üzere tüm önemli platformlarda SMS veya doğrulayıcı uygulamalarla iki aşamalı giriş korumasını zorunlu hale getirin.

SMS, WhatsApp veya e-posta yoluyla gelen, kaynağını bilmediğiniz, “Kargonuz teslim edilemedi” veya “Hediye kazandınız” benzeri linklere kesinlikle tıklamayın; çünkü güncel olmayan telefonlar bu linklerdeki zararlı yazılımlara karşı çok daha hassastır.

Telefonunda hemen bu kontrolü yapmayanların bilgileri çalınıyor yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Ancak işin uzmanlarına göre, banyoda saç yıkama aşamasında çok büyük bir hata yapıyoruz.

Uzmanlar, saç yıkama teriminin bile aslında yanlış bir algı yarattığını belirterek, banyo alışkanlıklarımızı baştan aşağı değiştirecek kritik uyarılarda bulundu.

ŞAMPUAN SAÇ DEĞİL, SAÇ DERİSİ ÜRÜNÜDÜR

Yapılan en büyük hataların başında şampuanı doğrudan saç tellerine uygulamak geliyor. Uzmanlar, şampuanın asıl amacının saçın uzun kısımlarını değil, saç derisini temizlemek olduğunu vurguluyor.

Saç tellerini şampuanla doğrudan ovuşturmak saçın doğal nemini kaybetmesine, kurumasına ve yıpranmasına yol açıyor.

Temizlenmesi gereken asıl yerin kafa derisi olduğu, saç tellerinin ise durulanma esnasında aşağı doğru akan köpükle zaten yeterince temizlendiği ifade ediliyor.

SAÇ HER GÜN YIKANIR MI?

Güncel araştırmalar, kafa derisini her gün doğru bir şekilde yıkamanın hiçbir zararı olmadığını, aksine bazı kronik cilt ve kafa derisi problemlerine (aşırı yağlanma, gözenek tıkanması) iyi geldiğini gösteriyor.

“Günlük yıkama saçı yıpratır” efsanesi, doğru şampuan ve doğru teknik kullanıldığı sürece gerçeği yansıtmıyor.

NEDEN TEK YIKAMA YETMİYOR?

Uzmanlar, banyoda saçları tek sefer şampuanlayıp çıkmanın kafa derisini tam anlamıyla temizlemediğini belirtiyor. Kusursuz bir temizlik için iki aşamalı yıkama yöntemi öneriliyor.

İlk yıkama, gün içinde saçta biriken sebumu (doğal yağı), dışarıdaki kiri ve kullanılan şekillendirme kalıntılarını yüzeyden söker atar.

İkinci yıkamada ise yüzeydeki kirler temizlendiği için şampuan doğrudan kafa derisine ulaşır ve gözenekleri derinlemesine temizler.

BANYODAN ERKEN ÇIKMAYIN

Çoğu insan şampuanı saçından yeterince iyi arındırmadan banyoyu bitiriyor. Oysa kafa derisinde kalan gözle görülmeyen şampuan kalıntıları, şiddetli tahrişe, geçmeyen kaşıntılara ve hatta ilerleyen dönemlerde temas alerjilerine neden olabiliyor.

Uzmanlar bu konuda, saçınızı tamamen duruladığınızı düşündüğünüz andan itibaren, başınızı fazladan 30 saniye daha suyun altında tutmanız gerektiğini belirtiyor. 

Saç yıkarken yapılan hatalar yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Ancak ne kadar dikkat edersek edelim, bu meyvenin en büyük kusuru hızlı bir şekilde kararması.

Neyse ki muz severleri bu dertten kurtaracak, olgunlaşma sürecini ciddi oranda yavaşlatan bir yöntem var.

İşte muzlarınızı günlerce ilk günkü tazeliğinde tutacak o saklama yöntemi…

EN ETKİLİ MUZ SAKLAMA YÖNTEMİ

Muzlar, olgunlaşmalarını sağlayan etilen gazını sap kısmından salgılar. Eğer muzun sapını hava geçirmeyecek şekilde streç filmle kaplarsanız, gaz salınımını durdurur ve olgunlaşma sürecini ciddi oranda yavaşlatırsınız.

Muzlarınızı salkım halinde taze tutmak için streç filmi önce tek tek muzların sap aralarından geçirin, ardından tüm sapı dışarıdan bir kez daha sıkıca sarın.

Tamamen hava geçirmez bir yalıtım sağlamak için üzerine yapışkan bir bant da yapıştırabilirsiniz.

Bu basit yöntem sayesinde muzlarınız günlerce ilk günkü rengini ve tazeliğini koruyacak.

Muzu günlerce taze tutmanın yolu ortaya çıktı yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Hiç beyninizin bir türlü çalışmadığını hissettiğiniz günler oldu mu?

İnanın ya da inanmayın, ihtiyacınız olan şey yalnızca bir bardak (ya da altı bardak) su olabilir.

SU, VÜCUT VE BEYİN İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?

Yetişkin insan vücudunun yaklaşık üçte ikisi su.

Ancak beynin yaklaşık %73’ü sudan oluşuyor ve bilimsel araştırmalar, hafif düzeyde susuz kalmanın bile bilişsel performansı çeşitli derecelerde olumsuz etkileyebildiğini gösteriyor.

Bu durum bazen “beyin sisi” olarak adlandırılıyor ve kısa süreli hafızayı ve hatta karar verme yeteneğini etkileyebiliyor.

Diyetisyen Sophie Medlin, “Vücudumuzdaki hiçbir hücre, susuz kaldığımızda çalışması gerektiği şekilde çalışamaz” diyor ve ekliyor:

“Vücudumuzdaki suyun sürekli olarak yenilenmesi gerekir; toksinleri uzaklaştırmak ve hücre içi süreçleri desteklemek için su kullanırız.”

NE KADAR SU İÇMELİYİZ?

Çoğu insan günde altı ila sekiz bardak sıvı içmeli.

Su, az yağlı sütler, düşük şekerli ya da şekersiz içeceklerin hepsi buna dahil; çay ve kahve de – ölçülü olarak – sayılır.

Diyetinize bağlı olarak, yiyeceklerde bulunan sudan da bir miktar sıvı alırız ve bu da toplam su alımına dahil edilir.

SUSUZ KALDIĞINIZI NASIL ANLARSINIZ?

Vücudumuz düzenli olarak nefes alırken, terlerken ve idrar yoluyla su kaybeder; ancak kaybedilen su aynı hızda yerine koyulmazsa susuz kalırız.

İdrarınızın rengi, vücudun su bakımından ne kadar iyi olduğunun çok iyi bir göstergesidir.

İdrar, böbreklerden gelen ve urobilin adı verilen bir atık ürünü içerir; içtiğiniz sıvı arttıkça bu madde daha fazla seyrelir.

Çoğumuz, idrarımız açık ve soluk sarı renkte olacak kadar su içmeyi hedeflemeliyiz.

Aşağıdaki durumlarda daha kolay susuz kalabileceğinizi unutmayın:

Diyabet

Kusma

İshal

Güneşte çok uzun süre kalmak (sıcak çarpması)

Egzersiz yapmak ve çok terlemek

Alkol almak

38°C veya üzerinde ateş

Bazı ilaçları kullanmak

Yaşlı bireyler de sağlık durumları, kullandıkları ilaçlar ve yaşla birlikte ortaya çıkan daha düşük susuzluk hissi nedeniyle daha kolay susuz kalabilir.

GİZLİ SUSUZ BIRAKANLAR

Medlin’e göre vücudumuzdan alkolü uzaklaştırmak çok fazla su gerektirir. Bu nedenle beyin sisinden endişe eden birinin bir de üstüne akşamdan kalma bir hale ihtiyacı olmasa gerek.

“Alkol bir toksindir ve vücudumuz onu ortadan kaldırabilmek için önce diğer dokulardan suyu kan dolaşımına yönlendirerek kanda seyreltir” diyor Medlin ve ekliyor:

“Ardından karaciğerimiz devreye girerek alkolü etkisiz hale getirir ve böbreklerimiz yoluyla atar.”

Gazlı içecekler alkolün vücudunuza emilimini hızlandırabilir, bu yüzden alkol alırken bunlardan uzak durmak en iyisi. Yatmadan önce bir bardak su içmek ekstra yarar sağlar.

Kafein idrar söktürücü olduğu için fazlası susuzluğa neden olabilir. Böbreklere giden kan akışını artırır ve daha sık idrara çıkmanıza yol açar.

Ancak bazı araştırmalara göre, ölçülü tüketildiğinde kahve, su kadar hidrasyon sağlayıcı olabiliyor.

Medlin ise olası idrar söktürücü etkileri dengelemek için kafeinli içeceklerin yanında bir bardak su içilmesini öneriyor.

SU İHTİYACINI KARŞILAMANIN KOLAY YOLLARI

Yudumlamak

Uzmanlar yetişkinlerin günde yaklaşık iki litre sıvı içmesi gerektiğini söylüyor ancak bunu bir seferde içmektense yudumlayarak içmek daha iyi olabilir.

Medlin, “İdeal olarak, gün boyunca her zaman yanımızda bir içecek bulundurarak su ihtiyacını karşılayabiliriz” diyor ve ekliyor:

“Büyük bir miktarı tek seferde tükettiğimizde, vücudumuz buna uyum sağlamak zorunda kalır. Ortaya çıkan elektrolit değişimleri, suyu yavaş içseydik kaybedeceğimizden daha fazlasını idrarla atmamıza neden olabilir.”

Su şişenizi hidrasyon yardımcınız olarak düşünebilirsiniz.

Öğünlerde bir bardak

Kulağa basit gelebilir, ancak çok fazla çaba gerektirmeden su ihtiyacınızı karşılamanın bir diğer yolu da öğün zamanlarıdır.

Kahvaltı, öğle yemeği ve akşam yemeğinde birer bardak su için; böylece yolun yarısını kat etmiş olursunuz.

Günde en az beş porsiyon

Birçok besin, özellikle meyve ve sebzeler, su içerir ve günlük su alımınıza katkıda bulunur.

Kavun, marul ve pişmiş kabak %90–99 oranında sudan oluşurken; portakal, brokoli ve havuç %80–89 oranında su içerir.

Sosis, peynir ve cips gibi yüksek tuzlu yiyecekler ise vücudun tuzu atmak için suya ihtiyaç duyması nedeniyle susuz kalmanıza yol açabilir.

Suyu daha lezzetli bir hale getirin

Sade su içmeye alışık değilseniz, doğal tatlandırıcılara başvurabilirsiniz.

Şef Donal Skehan, suyuna nane, zencefil, salatalık, narenciye, dondurulmuş meyveler ve biraz meyve suyu ekleyerek tat katmayı öneriyor.

Ancak şekerli içeceklerden ve saf meyve suyundan kaçınmak en iyisi.

Beslenme uzmanı Sonal Shah, “Şeker içeren içecekler kısa süreli bir enerji yükselmesi sağlayarak zihinsel olarak sizi uyarabilir ancak bunu kan şekeri düşüşü izler, bu da enerji düşüklüğüne ve zihinsel yorgunluğa yol açar” diyor.

SONUÇ

Birçok çalışma, hafif susuz kalmaktan kaçınacak kadar sıvı içmenin beyin fonksiyonlarını desteklemeye yardımcı olduğunu ortaya koyuyor.

Ancak çoğu uzman, ihtiyacımızdan fazlasını içmenin bir faydası olmadığı konusunda da hemfikir.

Bu nedenle günde altı ila sekiz bardakla yetinin.

Vücudunuz ve beyniniz size minnettar olacaktır.

Beyin sisiyle baş etmenin kolay yöntemleri yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Psikoloji alanındaki son çalışmalar, sabahları yaşanan bu erteleme döngüsünün, bireyin günlük yaşamındaki karar verme süreçleri ve içsel motivasyon kaynaklarıyla paralel ilerlediğini kanıtlıyor.

Uzmanlar, stresli bir uyanışın günün geri kalanındaki performansımızı nasıl baltaladığını çarpıcı detaylarla açıklıyor.

ZİHİNSEL SERSEMLİĞİN GİZLİ SEBEBİ

Psikologlar, alarmı erteledikten sonra dalınan o kısa uykuların aslında vücuda hiçbir faydası olmadığını belirtiyor.

Beyin, bu kadar kısa sürede derin uyku evresine geri dönemediği için uyanıklık ile uyku arasında ara bir bölgede hapsoluyor.

Literatürde “sleep inertia” (uyku sersemliği) olarak bilinen bu durum, gün boyu süren odak kaybı, sersemlik ve zihinsel bulanıklığın ana kaynağı olarak gösteriliyor.

NEDEN ÇOKLU ALARM KURUYORUZ?

Birçok kişi tek bir alarm yerine 5 dakika arayla dizilmiş onlarca alarm kurmayı tercih ediyor. Psikolog Patricia S. Dixon, bu davranışı “kaygı temelli bir planlama” olarak tanımlıyor.

Geç kalma korkusuna karşı zihinsel bir güvenlik alanı oluşturma çabası olan çoklu alarmlar, zamanla ters etki yaratıyor.

Beyin, ilk alarmı gerçek bir uyanma sinyali olarak algılamayı bırakıyor ve uyanma refleksi zayıflayarak bir “zihinsel pazarlık” sürecine dönüşüyor.

KİŞİLİĞİNİZ ALARM TUŞUNDA GİZLİ

Klinik Psikolog Cynthia Shaw’a göre, sabahları yaşanan kaçınma eğilimi günün getireceği yüke karşı duyulan zihinsel dirençle ilgili. Uzmanlar, alarm erteleme alışkanlığının şu özelliklerle örtüştüğünü bildiriyor:

-Güne başlama fikrinin yarattığı baskıdan kaçma isteği.

-Planlama becerilerindeki aksaklıklar.

-Günün kötü geçeceğine dair ön yargılar veya her şeyi kusursuz yapma baskısının yarattığı felç hali.

Her sabah alarm ertelemek bakın ne anlama geliyor yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

KONTROLSÜZ TEPKİLER BİR SONUÇTUR

Özellikle 2–6 yaş aralığında çocuklar, duygularını ifade etmekte zorlandıklarında bunu davranışlarıyla anlatır. Bu yaş grubunda duygu tanıma ve ifade becerisi henüz gelişim aşamasında olduğu için öfke en hızlı çıkış yolu haline gelebilir. Bu nedenle görülen davranışı bir “mesaj” olarak okumak, süreci anlamayı kolaylaştırır.

EVDEKİ DUYGU İKLİMİ ÖNEMLİDİR

Küçük yaşlardaki çocuklar, içinde bulundukları ortamın duygusal tonuna karşı daha hassastır. Günlük hayatın stresi, yorgunluk ya da yoğunluk zaman zaman ev ortamına yansıyabilir. Bu durumlarda çocuğun verdiği tepkiler, bulunduğu ortamı nasıl deneyimlediğine dair ipuçları sunar.

GÖRÜLME VE ANLAŞILMA İHTİYACI

Erken çocukluk döneminde çocuklar anlaşılmak ve fark edilmek konusunda daha yoğun bir ihtiyaç hisseder. Bu ihtiyaç açıkça ifade edilemediğinde davranışlarla kendini gösterebilir. Gün içinde kısa da olsa birebir temas kurmak, çocuğun kendini daha güvende hissetmesine yardımcı olabilir.

EKRAN VE İÇERİK ETKİSİ

Ekran kullanımı günümüzün bir parçası. Bu yaş grubunda ekran maruziyeti, çocukların duygu yönetimini daha doğrudan etkileyebilir. İçeriklerin yoğunluğu ve süresi arttıkça çocukların bekleme süresine tahammülü azalabilir ve günlük hayatta daha hızlı tepki verme eğilimi görülebilir. Daha sakin ve yaşa uygun içerikler tercih etmek, günlük rutine denge katabilir.

SINIRLAR NASIL KONULUYOR

Çocuklar için sınırlar güven duygusunu destekler. Küçük yaşlardaki çocuklar için sınırlar, dünyayı anlamlandırmanın önemli bir parçasıdır. Bu sınırların sakin, net ve tutarlı bir şekilde ifade edilmesi, çocuğun neyin beklediğini anlamasını kolaylaştırır. Zaman zaman zorlanmalar yaşanması ise bu gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır.

DUYGULARI FARK ETMEK

Çocuklar her zaman hissettiklerini kelimelere dökemeyebilir. Bu noktada davranışın altındaki duyguyu fark etmeye çalışmak, iletişimi güçlendirir. “Şu an kızgın görünüyorsun” gibi ifadeler, çocuğun kendini anlamasına yardımcı olabilir.

AİLELER İÇİN KÜÇÜK AMA ETKİLİ ADIMLAR

Bu yaş döneminde günlük rutin oluşturmak, uyku ve beslenmeye dikkat etmek, birlikte geçirilen kaliteli zamanı artırmak sürecin daha dengeli ilerlemesine katkı sağlar. Özellikle gün içinde kısa ama düzenli birebir temas anları oluşturmak, çocuğun kendini daha güvende hissetmesine yardımcı olabilir.

Tepkilerin yoğunlaştığı anlarda ise anlık çözüm aramak yerine, sonrasında sakin bir zamanda yaşanan durumu birlikte değerlendirmek çocuğun duygularını anlamasını kolaylaştırır. Davranışın sıklığı ve şiddeti artıyorsa, erken dönemde alınan uzman desteği sürecin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.

Küçük çocukların kontrolsüz tepkileri yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

GÜNLÜK PİL TÜKETİMİNE DOĞRUDAN ETKİ

MakeUseOf tarafından paylaşılan verilere göre, AOD özelliği aktifken telefonun pil ömrü standart kullanıma oranla günde yaklaşık %10-15 daha hızlı tükeniyor. AMOLED ve OLED ekran teknolojisine sahip cihazlarda, siyah pikseller kapalı kalsa dahi aydınlatılan piksellerin sürekli enerji harcaması, gün sonunda pil seviyesinin kritik noktalara gerilemesine neden oluyor. Samsung, Apple, OnePlus ve Google gibi üreticiler, LTPO teknolojisi ile ekran yenileme hızını 1Hz’e düşürerek bu tüketimi optimize etmeye çalışsa da “pil vergisi” kullanıcılar için yüksek kalmaya devam ediyor.

HEM ENERJİ KAYBI HEM DİKKAT DAĞINIKLIĞI

Uzmanlar, sürekli aydınlık kalan bir ekranın sadece donanımı yormadığını, aynı zamanda kullanıcıda sürekli telefonu kontrol etme isteği uyandırarak zihinsel odaklanmayı da olumsuz etkilediğini vurguluyor. Bildirimleri görmek için “Ekrana çift dokunma” veya “Uyandırmak için kaldır” (Lift to Wake) gibi alternatif yöntemlerin, AOD kullanımına göre çok daha verimli ve enerji tasarruflu olduğu belirtildi.

CİHAZ ÖMRÜNÜ KORUMAK İÇİN TAVSİYE

Samsung, Huawei ve iPhone’un son modellerinde yer alan bu özelliğin kapatılması, pil sağlığının uzun vadede korunmasına da yardımcı oluyor. Sürekli aktif olan piksellerin yıpranma payını azaltan bu basit işlem, gün sonunda %30’a varan bir enerji tasarrufu potansiyeli sunuyor. Teknoloji danışmanları, özellikle yoğun iş günlerinde veya şarj imkanının kısıtlı olduğu durumlarda bu özelliğin devre dışı bırakılmasını öneriyor.

Telefonun pil ömrünü yüzde 30 artıran özellik yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

NASA astronotları Reid Wiseman, Victor Glover ve Christina Koch ile Kanada Uzay Ajansı astronotu Jeremy Hansen, kendilerini Ay’ın arka yüzünün etrafından dolaştırıp Dünya’ya geri getirecek Orion uzay aracında görevlerinin dördüncü gününde.

“İçinizde bir şey, bunun benim alıştığım Ay olmadığını hissettiriyor” diyen Koch, Ay’ın Orientale havzasının fotoğrafını paylaştı.

NASA, bunun “havzanın tamamının insan gözüyle ilk kez görüldüğü” an olduğunu belirtti.

Pazar günü TSİ 16.00 itibarıyla NASA’nın çevrimiçi kontrol paneli, Artemis II uzay aracının Ay’dan 124 bin km, Dünya’dan ise 337 bin km uzakta olduğunu gösteriyordu.

Orion kapsülünü taşıyan roket, 1 Nisan’da ABD’nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılmıştı.

NASA’nın 54 yılın ardından Ay’a ilk insanlı görevi olan Artemis II, Dünya’nın yörüngesinde yaklaşık 24 saat geçirdikten sonra Ay’a doğru ateşlenmişti.

Orion’daki dört mürettebat şu anda, uzayın en derinlerine giden ilk insanlar olmak üzere Ay yolunda.

NASA, Artemis II mürettebatının çektiği ilk yüksek çözünürlüklü “müthiş” Dünya fotoğrafını da paylaştı.

ADIM ADIM NELER OLDU?

Yörüngeden ayrılmaları sonrası Artemis II ile canlı bağlantı yapıldı ve astronotlar ABD basınının sorularını yanıtladı. Moralinin yüksek olduğu görülen mürettebat, uzaydan gördükleri Dünya manzarasından büyülendiklerini söyledi.

Şu ana kadar, birkaç ufak tefek arıza dışında her şeyin planlandığı gibi gittiği bildirildi.

Bu göreve önemli konularda birçok soru eşlik ediyor; dört astronotun güvenliği, NASA’nın itibarı ve Amerika’nın yeni küresel uzay yarışına liderlik ettiği yönündeki iddiasının inandırıcılığı.

Elbette, “Uçuşta tuvalet yine bozulabilir mi? Mürettebat ne zaman uyuyabilir?” gibi merak edilen sıradan sorular da var.

NASA’ya rahat bir nefes aldırtan başarılı fırlatış sonrası, Orion roketten ayrıldı. Kısa bir süre sonra aracın güneş panelleriyle kaplı kanatları tamamen açıldı ve yolculuğunu sürdürmesine yardımcı olacak gücü sağladı.

Daha sonra araçtaki kontrollerin yapılması için Artemis II misyonu Dünya’nın yaklaşık 185 km üzerinde yörüngeye yerleşti.

NASA, mürettebat derin uzaya ilerlemeden önce Orion’un bu zorlu yolculuğa hazır olduğundan emin olmak istiyordu.

Aracın yaşam destek sistemleri de test edildi. Ancak olası risklere karşı mürettebatı yaklaşık altı gün hayatta tutabilecek özel tasarım kıyafetleri var.

Bir minibüs büyüklüğündeki araç, daha önce insanlı bir görevde kullanılmadı; bu nedenle pilot Victor Glover, Orion’un sınırlarını zorluyor.

AY’A NE ZAMAN ULAŞILACAK?

Dünya’nın yörüngesinde geçen yaklaşık 24 saatten sonra, araçta her şeyin çalıştığından emin olununca, “Ay‑ötesi enjeksiyon” (trans‑lunar injection) ateşlemesine geçildi.

Uzay aracını Dünya’nın yörüngesinden çıkarıp Ay yoluna sokacak büyük bir itiş manevrası olan bu işlem, Türkiye saatiyle perşembe gecesi gerçekleşti.

Ateşleme beş dakika 55 saniye sürdü. Orion şu anda uzay aracını Ay’ın etrafında, Ay’ın yerçekimini kullanarak Dünya’ya geri savuracak bir yörüngeye gönderiyor.

Sonunda, Dünya’dan yaklaşık 400 bin km mesafedeki Ay’ın uzak tarafının ötesine uçmaları gerekiyor.

Bunun 6 Nisan Pazartesi günü gerçekleşmesi bekleniyor. Astronotlar, uzak tarafın bazı bölgelerini gören ilk insanlar olacak ancak Hindistan ve Çin de dahil olmak üzere çeşitli ülkelerin sondaları bu bölgeyi daha önce belgelemişti.

Bu gizemli bölgenin fotoğraflarını çekecek ve Dünya’nın buraları görüp öğrenmesi için gözlemler yapacaklar.

Artemis II Ay’a iniş yapmayacak. Misyonun hedefi Ay’a yeniden insan indirmek için gerekli ön hazırlıkları yapmak.

ABD 2028’e kadar insanları yeniden Ay yüzeyine indiren ilk ülke olmayı hedefliyor.

MÜRETTEBAT ARAÇTA NASIL YAŞIYOR?

1960’lar ve 1970’lerdeki Apollo görevlerinin aksine, NASA bu görevi canlı yayımladığı için bu yolculukta neler olup bittiğinin büyük bölümünü izleyebiliyoruz.

Astronotların başlarının üzerindeki kameralar hareketlerini anlık olarak gösteriyor.

Fırlatmadan yaklaşık sekiz saat sonra mürettebata ilk uykuları için izin verildi.

Komutan Reid Wiseman’ın, görev kontrolle iletişim kurmak için kullandıkları telsizden, ekibin pijamalarının nerede olduğunu sorduğunu duyduk.

Uzaydaki programlar son derece sıkı. Her dakika Görev Kontrol tarafından planlanıyor.

İlk gün mürettebat, 24 saat diliminde toplam sekiz saate denk gelecek şekilde dört saatlik aralıklarla uyudu.

Uzayda uyumak zor olabilir. Mürettebat, kendilerini özel asılı uyku tulumlarına bağlamak zorunda ve genelde bazı astronotlar yer çekiminin olmadığı ortamda uykuya dalmakta zorlanıyor.

Ancak bazıları da uzaydaki uykularının hayatlarının en iyi uykusu olduğunu söylüyor.

Mürettebatın, yerçekimsiz ortamda kas ve kemik yoğunluklarını korumak için her gün 30 dakika egzersiz yapma talimatı var.

NASA’nın özel hazırlanmış Artemis II menüsünden ilk yemeklerini de yediklerini varsayıyoruz.

Orion’da buzdolabı yok, bu yüzden yiyeceklerin çoğu dondurularak kurutulmuş ve araçtaki musluktan alınan suyla hazırlanıyor.

Mürettebat yemeklerini önceden seçebildi; seçenekler arasında peynirli makarna, dana rosto ve beş farklı acı sos bulunuyor.

Günde iki içeceğe izinleri var; buna kahve veya “çikolatalı kahvaltı içeceği” de dahil.

Ve en önemlisi, bildiğimiz kadarıyla tuvalet çalışıyor. Fırlatma sırasında tesisat bozulmuştu, bu da ekibin tuvaletsiz bir araçta 10 gün geçirmek zorunda kalabileceği endişesini doğurmuştu.

Görev Kontrol, astronot Christina Koch’a özel tasarım tuvaleti nasıl tamir edeceğine dair talimat verdikten sonra mürettebata, “Tuvaletin kullanılabilir olduğunu bildirmekten memnuniyet duyuyoruz… Sisteme sıvı vermeden önce çalışma hızına ulaşmasını beklemenizi öneriyoruz” dedi.

Artemis II mürettebatı Ay’ın arka yüzünü ilk kez gördü yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

C/2025 K1 (ATLAS) olarak adlandırılan kuyruklu yıldız, gözlemler sırasında parçalanarak dört ya da beş ayrı parçaya ayrıldı.

PARÇALANMA ANI AYRINTILI GÖRÜNTÜLENDİ

Geçtiğimiz yılın sonunda gerçekleştiği aktarılan olayda, her bir parçanın etrafında buharlaşmış buzlardan oluşan bir gaz bulutu gözlemlendi.

Yer tabanlı teleskoplar yalnızca bulanık ışık lekeleri görebilirken, Hubble her bir parçayı ayrıntılı şekilde görüntülemeyi başardı.

GÜNEŞE YAKLAŞMAK SONU OLDU

Yaklaşık 8 kilometre genişliğindeki kuyruklu yıldız, Güneş’e tehlikeli derecede yaklaşarak parçalandı.

Bilim insanları, bu mesafenin Merkür’ün yörüngesinden bile daha yakın olması nedeniyle yıldızın tek parça halinde kalmasının zaten beklenmediğini belirtiyor.

“NADİR BULUNAN BİR FIRSAT”

Uzmanlara göre kuyruklu yıldızların parçalanması yaygın bir olay olsa da, sürecin başlangıç anına tanıklık etmek oldukça nadir.

Araştırmacılar, bu gözlemin kuyruklu yıldızların buzlu iç yapısını incelemek açısından önemli bir fırsat sunduğunu vurguluyor.

Araştırma ekibi aslında farklı bir kuyruklu yıldızı incelemeyi planlıyordu. Ancak teleskobun yönlendirilmesinde yaşanan teknik kısıtlar nedeniyle K1’e yönelindi ve parçalanma anı tesadüfen kaydedildi.

BİLİMSEL GİZEM: GECİKMELİ PATLAMA

Araştırmaya göre, her bir parçanın kopmasının ardından ışık patlamalarının 1 ila 3 gün gecikmeli gerçekleşmesi dikkat çekti.

Bu durum, Güneş’e bu kadar yakın bir ortamda buzların hemen buharlaşması beklendiği için bilim insanları açısından bir gizem oluşturuyor.

BİR DAHA GÖRÜLMEYECEK

K1’in parçaları şu anda Dünya’dan yaklaşık 400 milyon kilometre uzaklıkta ve Güneş Sistemi’nin dışına doğru ilerliyor. Bu da söz konusu gözlemi daha da değerli kılıyor çünkü kuyruklu yıldız bir daha gözlemlenemeyecek.

Hubble’dan nadir gözlem. Kuyruklu yıldızın son anları kaydedildi yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.

Hastalıklardan korunmak isteyenler çoğu zaman takviyeler ve ilaçlar ile hastalıklardan uzak kalabileceğini düşünse de aslında işin püf noktası doğal yöntemler ile karşımıza çıkıyor. Hastalıklardan korunmanın püf noktası olan doğal yöntemler ve sağlık önerileri şu şekilde karşımıza çıkıyor:

Güneş ve toprak

Mart ayında güneş yüzünü gösterse de vücut hala kışın biriktirdiği yorgunluğu taşır. Mümkün olduğunca öğle saatlerinde 15-20 dakika güneş ışığı almak D vitamini sentezini desteklerken, bu ayın ilk mahsullerinden olan enginarı tüketmek karaciğeri temizleyerek kıştan kalan toksinleri atmanıza yardımcı olur.

Bal ve zencefil

Mart ayı nemli havasıyla üst solunum yolu enfeksiyonlarına davetiye çıkarır. Her sabah bir tatlı kaşığı balın içine rendelenmiş taze zencefil ve birkaç damla limon ekleyerek tüketmek, boğaz yolunda doğal bir antiseptik bariyer oluşturur. Zencefilin içindeki gingerol bileşiği, mevsim geçişindeki virüslere karşı vücut direncini sıcak tutar.

Giyinmeyi bilmek

Halk arasında “mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır” denmesi boşuna değildir; güneşin aldattığı ama rüzgarın çarptığı bir aydır. Vücut ısısını sabit tutmak bağışıklığın düşmesini engeller. Bu yüzden kalın tek bir kat yerine, hava değişimine göre çıkarabileceğiniz ince ve üst üste (soğan kabuğu yöntemi) giysileri tercih etmek sizi ani şifayı kapmaktan korur.

Ortam havalandırmak

Havaların ısınmaya başlamasıyla iç mekanlardaki ısıtıcılar havayı kurutabilir, bu da burun mukozasını hassaslaştırarak mikroplara açık hale getirir. Her gün evinizi en az 10 dakika tam havalandırmak ve uyuduğunuz odada kalorifer üzerine bir kap su koyarak nem dengesini sağlamak, mukoza sağlığınızı koruyarak virüslerin yerleşmesini zorlaştırır.

Bunu yapan Mart ayında hastalanmayacak yazısı ilk önce Bella Türkiye üzerinde ortaya çıktı.