Tepkinin yaşı bedenin yaşından farklı olabilir

Bazı anlarda verilen tepkiler, yaşanan olayla orantılı görünmez. Küçük bir sözle kırılmak, basit bir durumda yoğun öfke hissetmek ya da açıklanması zor bir huzursuzluğa kapılmak… Dışarıdan bakıldığında bu durum çoğu zaman “abartı” olarak yorumlanır.

Oysa psikolojiye göre belirleyici olan tepkinin büyüklüğü değil, hangi duygudan beslendiğidir. Çünkü zihin bazı anlarda bugünü değil, geçmişte oluşmuş bir duyguyu yeniden yaşar ve tepki o anki yaşın içinden verilir.

DUYGUSAL TEPKİLER HER ZAMAN BUGÜNE AİT DEĞİL

İnsan zihni yaşanan her deneyimi aynı şekilde kaydetmez. Özellikle çocukluk döneminde yaşanan yoğun duygular, sıradan bir anıdan çok daha derin bir iz bırakır. Reddedilmek, görülmemek, korkmak ya da değersiz hissetmek gibi deneyimler yalnızca geçmişte kalmaz; ilerleyen yıllarda verilecek tepkilerin zeminini de oluşturur.

Bu tür anlar zihinde sadece hatırlanan bir sahne olarak değil, bir duygu izi olarak yer eder. Benzer bir durumla karşılaşıldığında bu iz yeniden aktif hale gelir. Bu yüzden kişi yıllar sonra bile, aslında çok eski bir duygunun içinden tepki veriyor olabilir.

TETİKLENEN ŞEY OLAY DEĞİL DUYGU

Günlük hayatta karşılaşılan bazı durumlar, geçmişte oluşmuş bu izleri fark edilmeden harekete geçirir. O an yaşanan şey yalnızca bugüne ait değildir; aynı zamanda geçmişte hissedilen duygunun yeniden canlanmasıdır.

Bu nedenle verilen tepki çoğu zaman olayın kendisinden daha yoğun hissedilir. Kişi neye neden bu kadar tepki verdiğini anlamakta zorlanabilir. Mantıklı değerlendirme geri planda kalırken, duygusal tepki öne çıkar. Tepki çoğu zaman mevcut duruma değil, onun çağırdığı eski hisse yöneliktir.

ZİHİN TANIDIĞI DUYGUYU TEKRARLAR

Zihin, tanıdığı duyguları yeniden üretme eğilimindedir. Özellikle terk edilme korkusu, değersizlik hissi, yetersizlik algısı ya da güvensizlik gibi duygular geçmişte güçlü şekilde deneyimlendiyse, benzer bir iz bugünde de kolayca tetiklenir. Bu tekrar bilinçli bir tercih değildir. Zihnin tanıdık olanı sürdürme eğiliminin doğal bir sonucudur. Bu yüzden bazı duygular, hayatın farklı dönemlerinde benzer yoğunlukta yeniden ortaya çıkabilir.

TEPKİLER BİR SAVUNMA BİÇİMİDİR

Bu tür tepkiler çoğu zaman kişilik özelliği gibi algılanır. Oysa bu durum, öğrenilmiş bir savunma biçimidir. Zihin bir zamanlar zorlayıcı olan bir duyguyu tekrar yaşamamak için hızlı ve güçlü tepkiler üretir. Ancak bu tepkiler çoğu zaman bugünü korumaktan çok, geçmişte yaşanan bir duygunun etkisini azaltmaya yöneliktir. Bu nedenle tepki ile mevcut durum arasında bir uyumsuzluk oluşabilir.

FARKINDALIK TEPKİNİN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİRİR

Bu döngü, kişi kendi tepkisinin kaynağını fark etmeye başladığında değişir. Tepkinin gerçekten o ana mı ait olduğu ayırt edilebildiğinde, duygunun yoğunluğu azalır ve kontrol yeniden kurulabilir. Zihin geçmişi tamamen silmez; ancak onun bugünü yönetme biçimi değişebilir. Bu farkındalık, aynı durumlara verilen tepkilerin dönüşmesini sağlar.