Yedi yıldır gözlemlenen TOI-2535b ötegezegeninin yıldızının önünden geçişi durdu

Astronomlar, Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri incelerken sıkça kullanılan ve gezegenlerin yıldızlarının önünden geçerken ışıkta yarattığı parlaklık değişimlerini ölçen “geçiş (transit)” yönteminde sıra dışı bir bulguya ulaştı. NASA’nın TESS uzay teleskobu tarafından Güneş’ten biraz daha küçük K sınıfı bir yıldızın yörüngesinde keşfedilen sıcak Jüpiter sınıfındaki TOI-2535b, son ölçümlerde yıldızının önünden geçerken tespit edilemedi.

Yıldızı çevresindeki turunu yaklaşık 8 günde tamamlayan gezegenin gözlem verilerini detaylandıran bilim insanları, yörünge hareketinde iki temel anormallik belirledi. Normal şartlarda düzenli olması beklenen geçiş zamanlarında 6 saate varan sapmalar yaşanırken, gezegenin yıldızın önünden geçme süresinin de zamanla kısaldığı anlaşıldı.

İlk gözlemlerde yıldızın ekvator bölgesine yakın bir hattan geçen TOI-2535b, ilerleyen süreçte kutuplara daha yakın bir güzergah izlemeye başladı. Yıldızın önünde kalma süresi giderek azalan gezegen, son ölçümlerde Dünya’dan bakılan görüş açısının tamamen dışına çıkarak geçiş yapmayı durdurdu.

GİZEMLİ GEZEGEN EN AZ SATÜRN BÜYÜKLÜĞÜNDE OLABİLİR

Yörüngedeki bu kaymanın nedenini çözmek amacıyla 300 bin farklı başlangıç yörüngesi üzerinde bilgisayar simülasyonları gerçekleştiren araştırma ekibi, en uygun 100 senaryoyu bir milyon yıllık zaman diliminde test etti. Simülasyonların yaklaşık üçte ikisi kararsız hale gelirken, kalan modeller sistemin mevcut yapısını açıklayan ortak özellikler sundu.

Elde edilen verilere göre, TOI-2535b’nin yörüngesini bozan gizemli ikinci gezegenin en az Satürn büyüklüğünde olması ve iki gezegenin yörünge düzlemleri arasındaki açının çok geniş olmaması gerekiyor. Aksi durumda yörüngelerin aşırı eliptikleşerek gezegenleri birbirine tehlikeli biçimde yaklaştıracağı ve sistemi bozacağı öngörülüyor.

Geçiş yöntemiyle doğrudan görülemeyen ikinci gezegenin varlığının, yıldızın radyal hızında yaratacağı kütleçekim kaynaklı değişimlerle doğrulanabileceği ifade ediliyor. Ancak mevcut gözlem verilerindeki gürültünün şimdilik kesin bir tespiti zorlaştırdığı belirtilirken, sistemde üçüncü bir gezegenin bulunma ihtimali de göz ardı edilmiyor.

YÖRÜNGE YAPISININ NASIL DEĞİŞTİĞİ HENÜZ BİLİNMİYOR

Çalışmada yanıt aranan bir diğer başlık ise sistemin mevcut sıra dışı yörünge yapısına nasıl ulaştığı oldu. Mevcut gezegen oluşum teorilerine göre yıldızlarından uzakta oluşan büyük gezegenler, gaz diskiyle etkileşime girerek zamanla yıldızlarına doğru göç ediyor ve yörüngesel rezonanslar sayesinde bu hareket dengeleniyor.

Ancak söz konusu etkileşimlerin gezegenlerin yörünge düzlemleri arasındaki açıyı sınırlaması gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, TOI-2535 sistemindeki hızlı yörünge değişiminin bu standart modelle tam olarak açıklanamadığını vurguluyor. Bilim insanları, geçmişte sistemdeki gezegenlerin yörüngelerini değiştiren farklı bir olayın yaşanmış olabileceğini ancak mevcut verilerin bu olayın niteliğini belirlemek için henüz yeterli olmadığını kaydediyor.