Bilim dünyası, uyku-uyanıklık döngüsündeki kronik bozulmaların beyinde geri dönülemez hasarlara yol açtığını kanıtladı. Yapılan son araştırmalar, biyolojik saati aksayan bireylerde demans riskinin çarpıcı bir oranda yükseldiğini ortaya koydu.
Biyolojik saat olarak da bilinen sirkadiyen ritmin bozulması ile nörodejeneratif hastalıklar arasındaki ilişki, uluslararası tıp camiasının bir numaralı gündem maddesi haline geldi. Özellikle düzensiz uyku alışkanlıkları ve gece mesailerinin, beynin “temizlik mekanizmasını” felç ederek Alzheimer ve benzeri demans türlerine davetiye çıkardığı saptandı.
BEYNİN TEMİZLİK SİSTEMİ İFLAS EDİYOR
California Üniversitesi (UC Berkeley) bünyesinde yürütülen geniş kapsamlı bir çalışma, sirkadiyen ritmi bozulan bireylerin beyinlerinde Beta-amiloid proteinlerinin daha hızlı biriktiğini belgeledi.
Araştırma sonuçlarına göre, vücut saati ile uyumlu bir uyku düzeni sağlanamadığında, beyin gün içinde biriken toksik atıkları dışarı atma yetisini kaybediyor.
Konuyla ilgili görüşlerini paylaşan Harvard Tıp Fakültesi Uyku Tıbbı Bölümü’nden Prof. Dr. Charles Czeisler, düzensiz yaşam tarzının nörolojik etkilerine dikkat çekti.
Czeisler, biyolojik saatin sadece uykuyla sınırlı olmadığını, hücresel düzeyde bir onarım mekanizması olduğunu ifade etti. Bu döngünün kırılmasının, bilişsel yıkımı hızlandıran bir katalizör görevi gördüğünü vurguladı.
YABANCI UZMANLARDAN KRİTİK UYARILAR
İngiltere’deki Oxford Üniversitesi Sirkadiyen Sinirbilim Enstitüsü Direktörü Prof. Russell Foster, modern toplumdaki ışık kirliliği ve düzensiz çalışma saatlerinin insan evrimine aykırı olduğunu belirtti.
Foster, sirkadiyen ritim bozukluğunun sadece yorgunluk yapmadığını, aynı zamanda beynin ön lobundaki nöron kayıplarını doğrudan tetiklediğini dile getirdi.
Ayrıca, Stanford Üniversitesi’nden nörobiyolog Dr. Andrew Huberman, sabah ışığının beyin sağlığı üzerindeki kritik rolünü hatırlattı.
Huberman, sirkadiyen saatin dış dünyayla senkronizasyonunun bozulması durumunda, vücudun stres hormonu olan kortizolü yanlış zamanlarda salgıladığını ve bu durumun beyin dokusunda kronik inflamasyona (iltihaplanma) yol açtığını kaydetti.
DEMANS RİSKİ YÜZDE 30 DAHA FAZLA
Journal of the American Medical Association (JAMA) dergisinde yayımlanan güncel bir makalede, biyolojik saat senkronizasyonu düşük olan yaşlı yetişkinlerin, düzenli uyuyan akranlarına göre demans geliştirme olasılığının %30 daha fazla olduğu açıklandı.
Uzmanlar, uyku kalitesinin artırılmasının ve gün ışığından doğru yararlanılmasının, gelecekteki demans vakalarını azaltabilecek en etkili “ilaçsız tedavi” olduğunu beyan etti.
