Diş kaybı yalnızca beslenmeyi zorlaştırmakla kalmayıp beyin sağlığını da etkileyebilir. Son araştırmalar, eksik dişler ile bilişsel gerileme ve demans arasında bağlantı olabileceğine işaret ediyor. Bilim insanları, bu ilişkinin nedenlerini anlamaya çalışıyor.
National Geographic’in aktardığı, 2026 yılında yayımlanan ve 35,7 milyon kişiyi kapsayan 21 araştırmanın incelendiği derlemeye göre diş kaybı, demans ve hafif bilişsel bozukluk riskinin artmasıyla ilişkili. Üstelik kaybedilen diş sayısı arttıkça risk de yükseliyor.
Araştırmacılar, bu bağlantıda ağız hastalıklarının yanı sıra çiğneme yeteneğinin azalmasının da rol oynayabileceğini değerlendiriyor. Ancak mevcut bulgular, diş kaybının doğrudan demansa neden olduğunu kanıtlamıyor.
Nöroloji ve tıp profesörü Mill Etienne, ilişkinin farklı nedenlerden kaynaklanabileceğini ve kaybedilen dişlerin konumunun da önemli olduğunu belirtiyor. Yardımcı doçent Jordan Weiss ise özellikle çiğneme işlevinin büyük bölümünü üstlenen arka dişlerin kaybının daha belirleyici olabileceğine dikkat çekiyor.
ORTAK RİSK FAKTÖRLERİ ETKİLİ OLABİLİR
Diş kaybı ve bilişsel gerileme arasındaki ilişkide ortak sağlık sorunları da rol oynayabilir. Sigara kullanımı, diyabet, damar hastalıkları ve diş tedavilerine erişimde yaşanan güçlükler hem ağız hem de beyin sağlığını etkileyebiliyor.
Ayrıca bilişsel sorunların başlangıç döneminde hafıza ve düşünme becerileri zayıflayan kişiler, ağız hijyenini sürdürmekte veya diş tedavisi yaptırmakta zorlanabiliyor.
ÇİĞNEME BEYİN KAN AKIŞINI ETKİLİYOR
Çiğneme sırasında beynin farklı bölgeleri uyarılıyor ve kan dolaşımında değişiklikler meydana geliyor. Oxford Üniversitesi’nde eski nörobilim doçenti Steven Chance, çiğnemenin azalmasının beyne giden kan akışını düşürerek beyin faaliyetlerini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Journal of Oral Rehabilitation dergisinde yayımlanan bir derlemede, 60 yaş üzerindeki yetişkinleri kapsayan sekiz MRI çalışması incelendi. Altı analizden beşinde, diş kaybı ve çiğneme yeteneğindeki azalma ile hafıza ve öğrenmede görev alan hipokampusun hacmindeki küçülme arasında ilişki bulundu.
Araştırmalardan birinde, kaybedilen her 10 dişin hipokampusun her iki tarafında yaklaşık yüzde 2,2 hacim kaybıyla bağlantılı olduğu belirlendi.
Archives of Oral Biology dergisinde yayımlanan başka bir değerlendirmede ise çiğnemenin azalmasının hipokampus faaliyetlerini ve yeni sinir hücrelerinin oluşumunu etkileyebileceği ele alındı. Ayrıca çiğnemenin, sinir hücrelerini destekleyen BDNF proteiniyle ilişkili olabileceği belirtildi. Ancak bu mekanizmaların insanlar üzerindeki etkisini doğrulamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor.
ÇİĞNEME ALIŞKANLIĞI HAFIZAYI ETKİLEYEBİLİR
2026 yılında 50 yaşlı yetişkinin katıldığı bir araştırmada, yemek sırasında daha fazla çiğnemeleri teşvik edilen kişilerin bir ay sonunda hafıza performansında iyileşme görüldü. Araştırmacılar ayrıca beynin çalışma belleği ve yürütücü işlevlerle ilişkili prefrontal korteks bölgesinde kan oksijenlenmesinin değiştiğini gözlemledi.
Diş kaybı ve çiğneme güçlüğü, beslenme çeşitliliğini azaltmanın yanı sıra sosyal yaşamı da zorlaştırabiliyor. Uzmanlara göre duyusal uyarıların azalması, beynin bilgiyi işleme süreçlerini de etkileyebilir.
DİŞ PROTEZLERİ BİLİŞSEL GERİLEMEYİ AZALTABİLİR Mİ?
Frontiers in Oral Health dergisinde yayımlanan üç yıllık bir araştırmada, diş kaybı yaşayan yaşlı yetişkinler takip edildi. Eksik dişlerini protezlerle tamamlayan katılımcılarda genel işlevsel gerileme riskinin yüzde 9, entelektüel faaliyetlerde gerileme riskinin ise yüzde 13 daha düşük olduğu belirlendi.
Araştırmada kitap ve gazete okumak ile sağlık haberlerini takip etmek entelektüel faaliyetler arasında değerlendirildi.
Protezler ve implantlar, kaybedilen çiğneme işlevinin bir bölümünü geri kazandırabiliyor. Ancak doğal dişlerle aynı şekilde çalışmıyor. Uzmanlar, diş tedavilerinin beyin sağlığı üzerindeki olası etkilerinin anlaşılması için daha kapsamlı araştırmalar yapılması gerektiğini vurguluyor.
